Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Քրիստափոր Ա. Տիրառիջցի

356. Պարսկաստանի Քրիստոնեայք

Քրիստափորի գործունէութեան վրայ ազգային աղբիւրներ բնաւ տեղեկութիւն չեն տուած, եւ այն համառօտ ակնարկն ալ զոր Թովմաս տուած էր, դժբախտաբար իրմէ խլուած էր երեւակայեալ անձի մը վերագրուելով։ Սակայն նոր հետազօտութիւններ նշանաւոր դեր մը կ՚ընծայեն Քրիստափորի, թէ նեստորականութեան դէմ ուղղափառութիւնը պաշտպանելուն, եւ թէ Հայոց Եկեղեցւոյն գերակայ դիրքը ամրապնդելուն մէջ։ Խոսրով թագաւոր որ գահ բարձրացած ատեն 531-ին, Յունաց հետ խաղաղութիւն էր հաստատած, լաւ աչքով չտեսաւ Յուստինիանոսի Պարսիկներէն անկասկած մնալով, հետզհետէ զօրանալը, եւ 539-ին պատտերազմ բացաւ Յունաց դէմ։ Խաղաղութիւնը խզելու առիթ ընծայեցին յունական բաժինին Հայերը, որք կայսերական կառավարիդներուն խստութեանց չդիմանալով, ոտք էին ելած եւ Պարսից թագաւորին օգնութեան դիմած (ԱՍԼ. 259)։ Խոսրով իր արշաւանքները մինչեւ Եդեսիա եւ Անտիոք տարածեց, եւ քրիստոնեայ գաղթականներ ալ փոխադրեց իր սահմանները (ՅԱՐ. 122), եւ կամովին փոխադրուողներ ալ եղան։ Ասոնց մէջ շատ էին եփեսոսական ուղիղ դաւանութեան հետեւողները, որոնք Նեստորականներէ կը գարշէին եւ Քաղկեդոնականներէ կը զգուշանային։ Միւս կողմէն ուրիշ պատճառներ ալ զիրենք կ՚արգիլէին յունական յարաբերութիւններ մշակել։ Ոչ միայն Խոսրով արգիլեր էր Յունաց հետ յարաբերութիւնները (ՅԱՐ. 129), այլեւ դաւանական տարբերութիւններ զօրացած էին անոնց մէջ։ Յուստինիանոս կայսր, Քաղկեդոնի ժողովէն ծագում առած դաւանական վէճերը վերջացնելու ջանք կ՚ընէր, եւ մէկ կողմէն Քաղկեդոնի անունը պաշտպանելով եւ միւս կողմէն Եփեսոսի վարդապետութիւնը ամրապնդելով կը կարծէր երկու կողմերը իրարու մօտեցնել եւ համաձայնութիւն կազմել։ Հրովարտակ մըն ալ հանեց 533-ին արգիլելով Քաղկեդոնի ժողովը մերժել, բայց միանգամայն անոր վարդապետութիւնը քաշքշելով Եփեսոսին նմանցնելու կ՚աշխատէր։ Արդէն Սեւերոս Անտիոքի աթոռէն եւ Յուլիանոս Հագիկառնացի եպիսկոպոսութենէն մերժուած էին, Զենոնի եւ Անաստասի հրովարտակներն ալ հերքուեցան, նզովուեցաւ նաեւ անոնց գործակից Ակակիոս պատրիարքը, բայց Յուստինիանոս կ՚ուզէր որ մերժուին եւ հերքուին նաեւ Թէոդորոսի եւ Թէոդորետոսի եւ Իբասի գրուածները, իբրեւ Նեստորականութիւն պարունակող, ինչչափ ալ առաջինները Քաղկեդոնի ժողովէն մերժուած չէին։ Թէպէտ ՍԵւերոս մերժուեցաւ եւ 534-ին մեռաւ, բայց Սեւերեանց կողմը ամուր պաշտպանութիւն գտած էր Յակոբ Ծանծաղոսի կամ Բարադէոսի գործունէութեամբ, որ Անտիոքի պատրիարք հռչակուեցաւ, եւ Ասորւոց Երկիրները շրջեցաւ, Հայաստան ալ մտաւ, որ Սեւերեան ապականականութիւնը տարածէ։ Իսկ միւս կողմէն Յուլիանեան Անապականականք Աղեքսանդրիոյ աթոռին տիրացան Գայիանոսի ընտրութեամբ։ Այդպիսի շփոթութեանց եւ անհամաձայնութեանց ժամանակն է, որ Պարսկաստանի քրիստոնեաները անորոշ եւ անգլուխ վիճակի մէջ, նորէն Հայերուն կը դիմեն, ինչպէս Բաբգէնի օրով ըրած էին (§ 341

« 355. Նախընթացն Ու Ժամանակը   |   357. Ասորիոյ Գործերը »
© Gratun.org