Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղեւոնդ Ա. Եռաստեցի

358. Ժամանակն Ու Գործերը

Ղեւոնդ կաթողիկոսի ծննդավայրը սովորութիւն է եռաստ գրել, համաձայն Պատմաբանին (ՅՈՎ. 83), թէպէտեւ աւելի յաճախ Առեստ է գրուած, եւ Առբերան, այժմ Բերկրի, գաւառի մէջ նշանակուած է (ԱՍՈ. 83)։ Առեստն ալ միշտ փոքր յաւելուածով յիշուած է, որ Մեծ Առեստի մը գոյութիւնը կ՚ենթադրէ, եւ պատմութեանց մէջ ալ յիշուած է Առեստ աւանը, առ ափն ծովուն Բզնունեաց, ի ձկնատեսանսն արքունի, ի վերայ գետակին (ԲԶԱ. 19), որ իրաւունք կու տայ նոյնացնել զայն այժսեան արմէտի հետ, առ համանուն գետով, որ է ձկնատեան, այսինքն որսարան տառեխ ձկան (ՏԵՂ. 52)։ Փոքր Երաստը կամ Փոքր Առեստը հարկաւ երկրորդ եւ աւելի մանր գիւղ սըն էր Մեծին մօտերը, եւ իբր անոր մի նոր թաղը։ Ղեւոնդի պաշտօնաւարութեան տարիները պատմագիրներու եւ գաւազանագիրներու մեծամասնութեան կողմէն 3 են գրուած, եւ մէկ քանիէն միայն 2, եւ ադ ընդհանուր համաձայնութեան հանդէպ Ասողիկի մէջ կարդացուած 21 տարինրը (ԱՍՈ. 83), պարզապէս գրչագիրի սխալանաց պէտք է վերագրել։ Պատմութիւնն ալ անունէ զատ եղելութիւն մը կամ յիշատակ մը չունի ոչ Ղեւոնդին գործունէութեան եւ ոչ Ղեւոնդի ժամանակին վրայ, ինչ որ կարճատեւ պաշտօնավարութիւնը հաստատելու կը ծառայէ։ Նորերէն մէկուն 523-է 546, այսինքն 23 տարի տալը (ՍԱՄ. 277), պարզապէս կամայական ենթադրութիւն մընէ Մանդակունիի եւ Աղբաթանեցիի մէջտեղի միջոցը լեցնելու համար։ Իսկ մենք այս դարմանին պէտք չունին, վասնզի արդէն Բարդէնի տարիներուն վրայ լրացուցինք այդ հաշիւը, այլ առձեռն վաւերագիրներու ուսումանսիրութեամբ (§ 331)։ Համաձայն այդ դիտողութեանց երեք տրաի կու տանք մենք ալ Եռաստեցիին կաթողիկոսութեան, 545-էն 548, բայց ոչ մի պատմական տեղեկութիւն չենք կրնար տալ ադ միջոցին համար։ Իշխանաւորները միեւնոյններն են, զորս նախորդներուն վրայ յիշեցին, այսինքն են Խոսրով թագաւոր, Յուստինիանոս կայսր եւ Մժէժ մարզպան։ Խոսրով պատերզմներէ յոգնած, պահ մը հանդարտութեան տարիներ կ՚անցընէր, Յուստինիանոս կը շարունակէր քաղկեդոնեան խնդիրը վերջացնելու համար՝ Հռոմի եւ Կոստանդնուպոլսոյ աթոռները համերաշխութեան բերել, եւ Թէոդորոսի ու Թէոդորետոսի ու Իբասի երեք գլուխները դատապարտել տալու ծրագիրին վրայ պնդել։ Հռոմի Ագաբետոս հայրապետը ստիպած էր Կ. Պոլիս գալ 536-ին, որ կայսեր հետ չէր համաձայնած, բայց իր մահուամբ գործը յետաձգուած էր։ Յուստինիանոս Վիգիլիոսը անոր յաջորդ նշանակած էր իրեն օժանդակ ըլլալու խոստումով, բայց Հռոմայեցիք չէին ուզած Վիգիլիոսը ճանչնալ, Սիլվերիոսը հայրապետ հռչակած էին, որ նոր արգելք մը եղած էր Յուստինիանոսի գաղափարին գործադրութեան, մինչեւ որ Սիլվերիոս աքսորուեցաւ եւ աքսորի մէջ մեռաւ 537-ին, եւ Վիգիլիոսի իշխանութիւնը ճանչցուեցաւ։ Յուստինիանոս Վիգիլիոսի օգնուեթամբ կրցաւ աւելի յաջողութիւն գտնել, եւ 546-ին հրովարտակ ալ հանեց նոր ընդհանուր ժողով մը հաւաքելու, եւ անով խնդիրին վերջնական ձեւ մը տալու։ Բնաւ յիշատակութիւն չենք գտներ, որ Յուստինիանոս Հայոց հայրապետ Ղեւոնդին ալ հրաւէր ղրկած ըլլայ ժողովին գալու կամ պատգամաւոր ղրկելու, գուցէ Հայաստանի Եկեղեցւոյ մասնակցութիւնը արդարացնելու։ Ամէն առթի մէջ Եռաստեցիին եռամեային մէջ ուրիշ պարագայ չենք գտներ յիշելու։

« 357. Ասորիոյ Գործերը   |   359. Նախընթացն Ու Ժամանակը »
© Gratun.org