Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1127. Դաւիթ Ծարեցի

Պատմութեանց մէջ այնպիսի մասնաւոր դիպուածներ կամ, որ թէպէտ ընդհանուր եղելութեանց հետ կապ չունին, այլ մեծապէս կը նպաստեն դարուն հոգին ու նկարագիրը կշռելու պատմութիւնը պէտք չէ անտես ընէ այդ եղելութիւններն ալ։ Սոյն տեակէն եւ Դաւիթ Ծարեցի մոլորեցուցիչ պատահարը (ԿԻՐ 128-185)։ Ծար գիւղի մէջ ջաղացպան մըն էր Դաւիթ, Գեղամայ լիճին եզերքը, եւ Հանգաբերդի մօտ ջրաղաց ունէր, եւ հազիւ թէ չքաւոր եւ տնանկ կերպով կրնար պահել իր կինն ու զաւակները։ Օրին մէկը իբրեւ թէ Քրիստոս իրեն երեւցած եւ հրամայծ ըլլայ, ճգնաւոր կը դառնայ, մեղաւորները դարձի բերելու եւ բժշկութիւններ կատարելու իշխանութեամբ։ Գիւղին ձիթհանքին գերանը կը հանէ, եւ բարձրաբերձ խաչ մը կը կազմէ, քարոզութեան կը սկսի, հրաշագործի հռչակ կը հանէ, խաչին առջեւ մատաղներ կը սկսի կտրել տալ, որոնք իրեն կը մնային, եւ միւս կողմէն մատաղի ոսկորներէն եւ խաչին տաշեղներէն կտորներ եւ կորեկի հատեր կը բաշխէր, իբրեւ նշխարս օրհնութեան, եւ անոնց փոխարէն շատ նուէրներ կընդունէր ոսկւով եւ արծաթով, զուարակաւ եւ ոչխարաւ (ԿԻՐ 184)։ Իր բժշկութեանց համբաւը այնպէս զօրացաւ, որ մինչեւ իսկ երիցունք եկին եւ յարեցան ի նա, ընչից եւ զօշոտութեան աղագաւ, եւ դիմողներու բազմութիւնը գիւղին մէջ տեղ չգտնուելէն, շրջակայ լեռներ ու դաշտեր բնակութիւն դարձած էին, զի ամառնային էր ժամանակն, եւ հոն ամէն տեսակ խառնակութիւններ համարձակ կը գործուէին, եւ այս հրապոյրը եւս առաւել կը շատցնէր բազմութիւնը։ Բժշկութեան տարօրինակ կերպեր ալ ունէր դիւահարները հաստ բիրով անխնայաբար կը ծեծէր, կամ ոտքովը վիզին վրայ կը կոխէր, հաշմանդամները խաղալ ու պարել կը ստիպէր, անդամալոյծները ձեռքերէն ու ոտքերէն չորս հոգիներու քաշկռտել կու տար, եւ այլ նմանօրինակ կերպեր, որոնց մէջ նոյն տեղ մեռնողներ ալ կըլլային, եւ այն ատեն սովոր էր ըսել թէ սա վաղուց էր մեռեալ, եւ այն որ շրջեցուցանէր զնա՝ դեւն էր (ԿԻՐ 183), եւ այսպէս կը հաւատացնէր։ Իրենց պայմաններն էին, զերկուշաբթի օրն պահեցէք, յիշոցք մի՛ տայք, եկայք եւ համբուրեցէք զիս, եւ թողեալ լիցին մեղք ձեր եւ ազգին ձեր մինչեւ յեօթն ազգ (ԿԻՐ 182), եւ կամ, եկայք համբուրեցէք զիս եւ զկին իմ, եւ երթայք, եւ այլ մի՛ երկնչիք (ԿԻՐ 183)։ Ծարի ամբոխը եւ գայթակղութիւնը չէր կրնար մտադրութիւն չշարժել, եւ առաջին վանական վարդապետը եղաւ որ Խորանաշատէն ձայն բարձրացուց թէ պէտք է վերջ տալ այդ գայթակղութեան եւ բանադրեց Ծարեցինէն տաշեղներ կամ կորեկներ առնողները։ Նոյն իմաստով գրեցին Համազասպ Հաղբատի եպիսկոպոսը, եւ ինքն Կիրակոս Գետիկի առաջնորդը։ Ասոր վրայ երկու անձեր, Գրիգորիս Դադեվանքի եպիսկոպոսը եւ Վարդան Յօժարորդիք մականուանեալ վարդապետը, որոնց վիճակին մէջ կը մնար Ծար գիւղը, խաչով եւ աւետարանով եւ պաշտօնէից եւ հաւատացելոց բազմութեամբ գիւղը եկան, նախ գիշերապաշտօն ըրին, յետոյ Դաւիթը հարցափորձեցին, վերջէն անոր խաչը վար առնելու ձեռնարկեցին, եւ դէմ դնող գիւղացիները զսպեցին, զղջացողները արձակեցին, եւ Դաւիթ Ծարեցին ալ մէկտեղ տանելով դարձան։ Ասոր վրայ Գառնեցիներէն ոմանք Դաւիթը ուզեցին՝ իբր իրենց հին գիւղացին, եւ խոստացան զայն զգուշաւորութեամբ պահել, զի մի՛ այլ մոլորեցուսցէ զմարդիկ, եւ այսպէս փակուեցաւ Ծարի մոլորեցուցիչին միջադէպը, զոր ի դէպ է դնել 1249 տարւոյ ամառնային միջոցին, Վանականի մահուընէ քիչ առաջ։

« 1126. Յովսէփ Արտազեցի   |   1128. Հոգւոյն Սրբոյ Խնդիրը »
© Gratun.org