Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Բ. Բագրեւանդացի

359. Նախընթացն Ու Ժամանակը

Պատմութիւնը քիչ մը ճոխութիւն կ ըսկսի ստանալ Ներսէսի օրով, եւ ինչ ինչ գրուածներ լոյս կ՚ընծայեն ժամանակին եղելութեանց վրայ։ Ներսէսի ծննդավայրն է Բագրեւանդ, այժմ Ալաշկերտ գաւառի Աշտարակք գիւղը (ՅՈՎ. 83), որով ոմանք Աշտարակեցի անունով ալ մականուանած են զինքը, այլ մենք զայն չենք գործածեր, որովհետեւ Աշտարակեցի մակդիր անունը վերջերս սեփականուեցաւ Ներսէս Ե. կաթողիկոսին, եւ օգտակար է անուններու շփոթութենէ զգուշանալ։ Ներսէսի կաթողիկոսութեան տարիները 9 նշանակուած են ամէն պատմագիրներէ եւ գաւազանագիրներէ, այնպիսի ստուար մեծամասնութեամբ, որ մէկու մը 20 եւ ուրիշ մէկու մը 5 տարի տալը, բացարձակապէս գրչագիրներու սխալանք պէտք է ճանչցուի։ն Համձայն այդ հաշուոյն, Ներսէսի կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը պէտք է դնել 548-է 557 տարիներու մէջ։ Բոլոր միջոցին մը շարունակեն Խոսրովի թագաւորութիւնը եւ Յուստինիանոսի կայսրութիւնը, միայն Մժէժ Գնունի մարզպանը կը վախճանի 548-ին, Ներսէսի ընտրութենէն քիչ առաջ կամ քիչ ետքը, (ՍԱՄ. 74), պաշտօն վարելէ ետքը, որուն շնրորհիւ եկեղեցին հանդարտ կացութիւն մը վայելեց, եւ երկրիրն ալ հնարաւորութեան չափին մէջ բարօրութիւն տեսաւ։ Որչափ ալ արտաքին պատերազմներ եւ ներքին դժուարութիւններ պակաս չեղան, Մժէժ գիտցաւ խոհական քաղաքականութեամբ վատ հետեւանքներու սաստկութիւնը արգիլել, եւ Կաւատի ու Խոսրովի վստահութիւնը գրաւելով, կասկածոտ իշխանութեան դժնդակ ընթացքը չափաւորել։ Ներսէս իր կաթողիկոսութեան սկիզբէն չգտաւ իր նախորդներուն վայելած հովանաւորութիւնը, եւ իրեն դիմաց սկսաւ տեսնել Պարսիկ մարզպաններ, մէկ կողմէն կրակապաշտ մոլեռանդութեամբ լեցուն, եւ միւս կողմէն ամէն կերպով անձնական օգտին հետմամուտ։ Առաջին եկող Պարսիկը եղաւ Դենշապուհ Նիխորական, որ անմիջապէս ձեռնարկեց Դուինի մէջ պաշտօնապէս պահուած կրակատունէն զատ, ուրիշներ ալ հաստատել գլխաւոր տեղերը, որոնց մէջ առանձինն յիշուած է Ռշտունեաց Ոստանը։ Միանգամայն կը ջանայ Հայերուն մէջ ալ տարածել կրակապաշտութիւնը, ըստ պարագայից գործածելով հրապոյրն ու ողոքանքը, բռնադատութիւնն ու սպառնալիքը, մինչեւ իսկ կը յիշուի թէ բազումք մեռան այս պատճառով (ԱՍՈ. 85։ Դենշապուհի այդ ընթացքը հակառակ էր այն պայմաններուն որ կանուխ, Վաղարշ թագաւորի եւ Վահան Մամիկոնեանի միջեւ հաստատուած էին (§ 314), եւ Ներսէս կաթողիկոս պատշաճ կերպով զայն զգացուց Խոսրով թագաւորին, որ նորանոր յուզումներու առջեւ առնելու համար, հաւանեցաւ Դենշապուհը ետ կոչել, 4 տարի մարզպանութենէ ետքը, եւ 552-ին անոր տեղ եկաւ Վշնաս Վահրամ պարսիկ նախարարը, լաւագոյն տրամադրութիւններով անձ մը, յատկապէս հրահանգ ունենալով Հայերու քրիստոնէութիւնը յարգել, կրօնափոխութեան չստիպել, եւ կրօնափոխ եղածներուն քրիստոնէութեան վերադառնալնին չարգիլել։ Սակայն այդ ազատութիւնը Հայերուն համար էր միայն, իսկ բուն կրակապաշտ Պարսիկներուն քրիստոնէութեան դառնալը արգիլուած կը մնար մոգական օրէնքով։

« 358. Ժամանակն Ու Գործերը   |   360. Ասորիներու Դիմումը »
© Gratun.org