Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Բ. Բագրեւանդացի

360. Ասորիներու Դիմումը

Հայոց եւ Ասորւոց յարաբերութիւնները յիշեցինք Բաբգէնի եւ Քրիստափորի օրով, եւ պէտք չէ կարծել թէ անկէ ետքը այդ յարաբերութիւնները խզուած ըլլան։ Մեզի ալ հաւանական կ՚երեւի ընդունիլ, թէ Քրիստափորէ ձեռնադրուած Մար-Մաթայի մետրապոլիտ Գարմայի (§ 357) յաջորդները, Մարի, Իշոգեկա, Մար-Սահդա, Սիմէոն եւ Քրիստափոր, ոչ թէ իրարմէ ձեռնադրուելով շարունակեցին, ինչպէս ասորի պատմիչը կը կարծէ (ՅԱՐ. 128), այլ Հայոց կաթողիկոսներէն ընդունեցան շարունակաբար իրենց ձեռնադրութիւնը (ՅԱՐ. 131)։ Բայց այդ միջոցին ընդարձակ պառակտում մը տեղի ունեցած էր Ասորւոց մէջ, ապականութեան եւ անապականութեան խնդրին եւ Սեւերեանց կամ Յակոբիկեանց տարածուելուն եւ զօրանալուն պատճառով (§ 350)։ Սակայն նշանաւոր խումբ մը կար մնացած Հայաստանի դրացի Ասորական Միջագետքին մէջ, որ Աղձնեաց նահանգին եւ Սասունի լերանց կողմերն ալ սփռուած էր, որ Սեւերեան վարդապետութենէ կը շորշէր, եւ կատարելապէս յարած էր Հայոց Եկեղեցւոյն, եւ զայն իբր իրենց գլուխ եւ առաջնորդ կ՚ընդունէր։ Այս խումբին գլխաւորներն են Սամուէլ քորեպիսկոպոս, Դանիէլ Սարեբայ, Գաբրիէլ Ովփեսի, Եղիա Սուսինայի, Շապուհ Գնիսթոյի, Յազգէն Գումայի, Դանիէլ Բդնայի, եւ Դաւիթ Սոքփոնէի երէցներ (ԹՂԹ. 52)։ Յիշեալ տեղերը թէպէտ քիչ ծանօթ եւ անուննին ալ աղաւաղած, այլ ընդհանրապէս Ասորական Միջագետքի եւ Նփրկերտի սահմանակցութեան մէջ կը գտնուին (ՅԱՐ. 93)։ Սամուէլ եւ Դանիէլ անուններ Բաբգէնի թուղթերուն մէջ ալ յիշուած են, բայց 506-է իմղին, 45 տարիներու հեռաւորութեամբ դժուար է պնդել թէ նոյն անձերն ըլլան։ Վերոյիշեալներուն հետ եղող երէցներ, սարկաւագներ, վանքի միաբաններ եւ ժողովրդականներ, կ՚որոշեն իրենց համար յատուկ եպիսկոպոս մը ունենալ, եւ կ՚ընտրեն Սարեբայ վանքէն Աբդիշոյ կամ Աբդիսոյ, որ է Աբդի-Եէսու (ծառայ Յիսուսի) անուն երէցը, եւ հանդիսաւոր պատգամաւորութեամբ կը յղեն Ներսէս կաթողիկոսին ձեռնադրուելու համար։ Պատգամաւորութեան անդամներն են Ահարոն Մարհալայի, Դաւիթ Խափայի, Յակոբ Սարեբայի, Նոյ Կենայի, Յովսէփ Սարեբայի եւ Սերգիս Մարտի միայնակեաց, Դաւիթ Բդնայի սարկաւագ եւ Սէթ Տամոքացի միաբան։ Ընծայութեան գիրին հասցէն գրուած է առ Ներսէս կաթողիկոս Հայոց Մեծաց, եւ Մերշապուհ եպիսկոպոս Տարոնոյ, յաւելուածով այլ աթոռակցաց եւ իշխանաց աշխարհիդ, եւ փառաւոր տիտղոսներով, լաւաց, ճշմարտից, եւ աստուածասիրաց, հովուաց արդարոց եւ հարանց հոգեւորաց, որ էք լոյս աշխարհի եւ սիւնք հաւատոյ, քարոզիչք արդարութեան եւ աշակերտք առաքելոց, ընկերք սրբոց եւ բարեկամք արդարցո, սիրելիք Քրիստոսի եւ պահապանք խաշին նորա (ԹՂԹ. 52)։ Որչափ ալ արեւելեան ճոխաբանութեան տեղի տանք, սակայն Հայոց եկեղեցւոյն վրայ ունեցած մեծ գաղափարնին միշտ յայտնի կ՚ըլլայ։ Ընծայականին մէջ ընդարձակ հաւատոյ դաւանութիւն մը գրուած է, որ ընդհանուր գիծերու մէջ նման է սովորական հանգանակներու, այլ նկատելի է որ նզուվուած հերեիկոսներու հետ կը յիշեն եւս զժողովն Քաղկեդոնի, եւ զտումարն Լեւոնի, եւ զԵւտիքոս եւ զՍեւերոս եւ զգիրս իւրեանց ապականութեան։ Կը դաւանին եւս, որ Քրիստոս խաչեցաւ եւ մեռաւ վասն մեր, որպէս եւ կամեցաւ, ստուգապէս եւ ոչ կարծեօք, եւ ապականութիւն բնաւ ոչ գտաւ ի նմա (ԹՂԹ. 53), ինչ որ պարզապէս կը ցուցնէ թէ Սեւերեաններէ զատուած խումբ մըն են, աւելի Յուլիաններու մօտ, բայց երեւութականներ չեն։ Միանգամայն կը յայտնեն թէ յաշխարհի հերձուածողաց կը գտնուին եւ իրենց հաւատքին համար կը հալածուին, եւ կը խնդրեն որ իրենց դաւանութիւնը Հայ Եկեղեցիէ հաստատուի, որպէսզի անոր հեղինակութեամբ ինքզինքնին պաշտպանեն եւ հակառակորդները լռեցնեն։

« 359. Նախընթացն Ու Ժամանակը   |   361. Աբդիշոյ Եպիսկոպոս »
© Gratun.org