Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Բ. Բագրեւանդացի

362. Աբդիշոյի Նամակները

Աբդիշոյ ձեռնադրութեամբ փառաւորուած, եւ Հայոց հայրապետին թուղթով եւ Հայ իշխաններու հովանաւորութեամբ պահտպանուած, դարձած է իր վիճակը, որուն աթոռանիստ քաղաքը ճշդուած չէ, բաց հաւանական է Նփրկերտ կամ Մայփերկատ կամ Մայաֆարկին, այժմեան Մուֆարղին քաղաքը կարծել։ Հայերուն դաւանակից Ասորիներ նոր զօրոիթիւն եւ արիութիւն ստացան, իրենց հակառակորնդերուն դէմ, եւ օրինական դիրքի մը տէր եղած գտան ինքզինքնին, մինչ առաջ երկու կողմէն, Նեստորականներէն եւ Յակոբիկեաններէն հալածուելով, դժուարին կացութեան մատնուած էին։ Աբդիշոյ կը վկայէ ըօ հակառակորդներն ալ, երբոր տեսան որ Հայ եկեղեցին իրենց պաշտպանն է, անկաւ ի վերայ նոցա դուղումն եւ երկիւղ, որովհետեւ մտածեցին թէ Հայոց Եկեղեցին Պարսից տէրութեան պաշտպանութիւնը կը վայելէ, եւ եթէ Հայոց հաստատածին դէմ ելլեն, Հայք արքայից արքայի ցուցանեն, եւ մեզ չարաչար աշխատութեան հասուցանեն։ Ասոր վրայ Նեստորականներ բոլորովին ձեռնթափ եղած են, բայց Յակոբիկեանք, իրենք ալ միաբնակներ մտածած են Հայաստան պատգամաւորութիւն յղել եւ Հայերը իրենց կողմը շահիլ։ Ըստ այսմ Աբդիշոյ լուր կու տայ, թէ ասեն Սեւերիանոսքն, թէ մեք ի Հայս երթամսք, եւ զկաթողիկոսն եւ զեպիսկոպոսն ուսուցանեմք, եւ ի նոցանէ թուղթս բերեմք, թէ հաւատ այդ արդար է զոր դսքայդ ունին (ԹՂԹ. 60)։ Այլ թէ այս տեսակ ձեռնարկ մը տեղի ունեցած է, որոշակի գրուած չէ, եւ Յակոբ Ծանծաղոսի կամ Բարդէոսի անձամբ Հայաստան գալուն եւ Սեւերեան վարդապետութիւն տարածած ըլլալուն ակնարկ ալ (ՅԱՐ. 133), իբր մասնաւոր ճիգ մը պէտք է նկատել, եւ ոչ պաշտօնական կերպարան զգեցած մի իրողութիւն։ Աբդիշոյի դառնալով, իր անունով երեք գրուածներ եւս ունինք ձեռուընիս, որոնց մէկը, ուղղուած է Ներսէս կաթողիկոսի եւ Մերշապուհ եպիսկոպոսի եւ ուրիշ աթոռակից եպիսկոպոսներու յաղագս անիծեալ Նեստորականաց հերձուածողաց (ԹՂԹ. 62), իսկ միւս երկուքը առանց հասցէի պարզ դաւանութիւններ են, Յաղագս նզովելոյ զամենայն հերձուածողս, որք էին հակառակ ուղղափառաց (ԹՂԹ. 66 եւ 68)։ Այս վերջին երկուքին բովանդակութիւնն ու ոճը զննելով, օտար չէ իրարու բաժնուած՝ միակ գրուած մը կարծել։ Պզտիկ ակնարկ կամ յիշատակ մը կը գտնենք այդ գրուածներուն մէջ հետեւցնելու համար, թէ երբ գրած է Աբդիշոյ այդ գիրը, վասնզի կը խոստանայ, որ թէ կամեսցի Աստուած, ընդ մօտ առ ձեզ հասանեմք (ԹՂԹ. 61), որ կրնայ Դըւնայ ժողովին համար Դուին գտնուելուն հետ (ԹՂԹ. 73) կապուիլ, եւ գրուածին ալ 553 թուականը տրուիլ։ Բայց թէ ինչ առիթով յորդորուած է Աբդիշոյ նորէն նորէն իր դաւանութեան հանգանակը կազմել, ի դէպ է ենթադրել, թէ շփոթ զրոյցներ կամ ստոր քսութիւննր պարտաւորեցին Աբդիշոյին հակառակութեան հանդիպելը մտացածին ենթադրութիւն մը չէ, որովհետեւ իր ժամանակին նշանաւոր դէմք մը եղած է, եւ զօրացուցած է ուղղափառ Ասորի բաժին մը, երբ Ասորւոց ստուար թիւը, մասամբ Նեստորականութեան եւ մասամբ Սեւերեանութեան կողմը շահուած էր։

« 361. Աբդիշոյ Եպիսկոպոս   |   363. Մանաճիհր Գրիգորիս »
© Gratun.org