Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Բ. Բագրեւանդացի

366. Երից Գլխոց Խնդիրը

Երբ Հայոց հարյպաետ Ներսէս իր առաջին տարիներու մէջ, նորէն եկեղեցւոյ պաշտպանութեան գործով կը զբաղէր, Դենշապուհ մարզպանի մոլի, բայց ճարտար հալածանքներու դէմ, եւ վարպետ կերպերով լաւագոյն օրեր կը պատրաստէր Վշնաս մարզպանի ձեռքով, անդին Բիւզանդեան ոստանին մէջ Յուստինիանոս կայսր, թէ պետութեան եւ թէ եկեղեցւոյ բացարձակ տէր կանգնած, կ՚ուզէր միանգամընդմիշտ վերջացնել հարիւր տարիէ ի վեր Քաղկեդոնի ժողովէն ծագում առած, եւ յունահռոմէական կայսրութեան մէջ մղուած եկեղեցական եւ դաւանական խնդիրները։ Նորա ծրագիրը պարզեցինք արդէն, թէ Քաղկեդոնի անունը եւ Եփեսոսի դաւանութիւնը միանգամայն պահել էր, եւ այս նպատակին իբր միջոց կը խորհէր Թէոդորոս Մոպսուեստացիի, եւ Թէոդորետոս Կիւրացիի եւ Իբաս Եդեսացիի գրուածները դատապարտել տալ, որոնք Քաղկեդոնի մէջ իբր ուղղափառ զանց եղած էին։ Այս երեք գրուածները, ՞ր Երեք Գլուխք կոչուեցան, ինքն առաջին անգամ հրովարտակով դատապարտեց 543-ին, 546-ին, ժողով գումարել հրամայեց, որ դժուարացաւ Արեւմտացիներուն դիմադրութեամբ, 551ին իր հրովարտկը կրկնեց, եւ երբ տակաւին անոնց դիմադրութիւնը կը շարունակէր, 553 Մայիս 4ին ժողովը բանալ տուաւ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 151 եպիսկոպոսներու ներկայութեամբ։ Ժողովին մէջ հետզհետէ քննուեցան Երեք Գլուխները, եւ մոլորական դատուեցան։ Մայիս 17-ին 5րդ նիստին մէջ իբր Թէոդորոսի դէմ աստ կարդացուեցաւ Հայոց թուղթէն հատուած մը, որ կանուխէն Պրոկղ պատրիարքին գրուած եւ Կոստանդնուպոլսոյ դիւանին մէջ պահուած էր։ Պրոկղի անունը բաւական է ցուցնել թէ Ս. Սահակի կողմէ գրուած թուղթն էր այն՝ յանուն Հայոց Եկեղեցւոյ ամբողջութեան (§ 217)։ Ժողովը փակուեցաւ Յունիս 2-ին, եւ 14 նզովքներ արձակուեցան, որոնց 10-ը գրեթէ կրկնում են Եփեսոսի նզովքներուն, 11-րդը հին հերետիկոսներուն մրժումն է, եւ յանուանէ կը յիշուին Արիոս, Եւնոմիոս, Մակեդոն, Ապողինար, Նեստոր, Եւտիքէս եւ Որոգինէս։ Վերջին երեքն ալ Երից Գլխոց դատապարտութիւններն են։ Վիգիլիոս եւ Արեւմուտցիներ նորէն դժուարութիւններ հանեցին այդ նզովքներու դէմ, որք Լեւոնի եւ իր տոմարին եւ Հռոմի աթոռին ազդեցութիւնը կը կոտրէին, սակայն կայսերական զօրութիւնը մեծ էր, եւ ամէնքն ալ տեղի տուին եւ հաւանեցան ու ստորագրեցին 553ի ժողովին նզովքները։ Այս է Յունաց եւ Լատինաց հինգերորդ տիեզերական ժողովը, եւ այդ ձեւին ներքեւ վերջապէս ընդունելի դատուած է իրենցմէ Քաղկեդոնի ժողովը։ Հայեր ոչ հրաւիրուեցան եւ ոչ ալ մասնակցեցան, եւ չենք ալ գիտեր թէ Յունաց բաժինի Հայ եպիսկոպոսներէն ոմանք ներկայ եղած են արդեօք, բայց եթէ ներկայ ալ եղած լինին, չէին կրնար երբեք Հայ Եկեղեցւոյ եւ հայ հայրապետութեան ներկայացուցիչներ նկատուիլ։ Ժողովին որոշումները մեր եկեղեցական դաւանութեան նպաստաւոր են, որովհետեւ կը մեղմացնեն Քաղկեդոնի դաւանութիւնը, կը դատապարտեն անոր չմերժած գրուածները, եւ կը զօրացնեն Եփեսոսի դաւանութիւնը։ Այսուհանդերձ երբեք մեր Եկեղեցին պէտք չէ զգացած հեղինակութիւն տալ ժողովի մը, որ իր ծանօթութենէն եւ իր մասնակցութենէն դուրս գումարուած է, որուն նոյնիսկ զայն ընդունողներ հակառակութիւն ըարծ են, եւ որ վերջիվերջոյ կայսերական ազդեցութեամբ ընդունած է։ Արդէն Հայ Եկեղեցին Եփեսոսի 431ի ժողովէն ետքը քակուած ու քանդուած կը նկատէ այն միութիւնը, որ էական է ընդհանուր եկեղեցւոյ համաձայնութիւնը վկայելու եւ տիեզերական եկեղեցւոյ հեղինակութիւնը կազմելու, եւ երեք սուրբ ժողովներէն ետքը՝ անոնց հեղինակութիւնն ու զօրութիւնը վայելող ժողով չի ճանչնար։ Եկեղեցական պառակտումներն ալ աթոռական խնդիրներէ ծագում առած էին, թէպէտ յուզուած խնդիրները քրիստոնէական դաւանութեանց շուրջը կը դառնային, բայց լոկ բացատրութեան ճիգեր էին, եւ ոչ թէ եկեղեցւոյ հեղինակութեան պատկանող կէտեր։

« 365. Աբդլմսեհ Եւ Ուրիշներ   |   367. Դըւնայ Ժողովը »
© Gratun.org