Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1128. Հոգւոյն Սրբոյ Խնդիրը

Կիլիկիոյ առժամեայ հանդարտութիւնը, եւ ապագայ ապահովութեան համար Արեւմուտխի հետ մշակուած յարաբերութիւնները, նորէն մէջտեղ բերին եկեղեցական միաբանութեան բանակցութիւնները, որոնք անհրաժեշտաբար կը նորոգուէին քանի անգամ որ Հայեր պէտք կը զգային Արեւմուտքի քրիստոնեաները իրենց թեւութիկունք ընել, Արեւելքի ասպատակներու դէմ։ Անգամ մըն ալ նորոգուեցան այդ շարժումները, եւ անոր առիթ ընծայեցին Հոգւոյն Սրբոյ մասին Լատիններուն եւ Յոյներուն մէջ յուզուած վէճերը։ Կոստանդնուպոլսոյ սուրբ ժողովին հանգանակին մէջ Հոգւոյն Սրբոյ համար ելող ի Հօրէ կամ բղխի ի Հօրէ բացատրութիւնը ընդունուած էր, համաձայն աւետարանին (ՅՈՀ.ԺԵ.26), որուն վրայ վերջերը Լատիններ եւ յՈրդւոյ յաւելուածը կցեր էին, եւ Յոյներ այդ մասին զիրենք կը մեղադրէին, եւ այս կէտը երկու եկեղեցիներուն բաժանման առթիւ ալ յուզուած էր։ Նոյն խնդիրը անգամ մըն ալ նորոգուեցաւ այս միջոցներուն, եւ Իննովկենտիոս Դ պապ Հայ եկեղեցւոյ տեսութիւնն ալ իմանալու համար, գրեց Կոստանդին կաթողիկոսին եւ Հեթում թագաւորին (ԿԻՐ 186)։ Իննովկենտիոսի առաջին նամակը կը դրուի 1248-ին, եւ յատուկ պատգամաւոր մըն ալ կը յիշուի Տիմանջ անունով (ՍԻՍ. 554) բայց խնդիրը քանի մը տարի երկարած է։ Նոյն միջոցին Յունաց եկեղեցին ալ զանց չէ ըրած Հայ եկեղեցւոյ կարծիքին դիմել, եւ Մանուէլ պատրիարք Նիկայէ դիմած է Հայերուն (ՍԻՍ 554), որպէսզի իրենց համախոհ գտնուին սոյն խնդիրին մէջ։ Կաթողիկոսն եւ թագաւորն մեծ կարեւորութիւն տուին գործին, Սիսի մէջ գումարեցին Կիլիկիոյ մէջ գտնուող եւ զանազան դաւանութիւններէ եղող քրիստոնեաները, Հայ, Յոյն, Ասորի, Վրացի եւ Լատին, բայց համամտութիւն չի գոյացաւ, եւ հարկ սեպեցին Արեւելք եղող վարդապետական կեդրոններուն եւ հռչակաւոր մեծ վարդապետներունդիմել, եւ անոնց կարծիքնալ առնել։ Յանուանէ կը յիշուին Խորանաշատի Վանականը եւ Արտազի Յովսէփը, եւ որովհետեւ եւ առ այլս ալ կաւելցուի (ԿԻՐ 187), ի դէպ է Կայէնի Վարդանը եւ Գետիկի Կիրակոսը եւս դնել նոյն շարքին մէջ, քանի որ Վարդան ալ (ՎԱՐ 148), Կիրակոս ալ (ԿԻՐ 189), կը փութան իրենց կարծիքը յայտնել նոյն խնդիրին մասին։ Կիրակոս մանաւանդ երկարօրէն կը գրէ, նախապէս զանազան վկայութիւններ կուտելով (ԿԻՐ 187-189), յետոյ խոստովանութիւն հաւատոյ ուղղափառաց մակագրութեամբ գրուած մը յառաջ բերելով (ԿԻՐ 189-193), որ իր իսկ գրութիւնը կերեւի, եւ վերջէն Վանական վարդապետի Խրատ դաւանութեան գրուածը նոյնութեամբ արձանագրելով (ԿԻՐ 193-197)։

« 1127. Դաւիթ Ծարեցի   |   1129. Դաւանական Գրուած Մը »
© Gratun.org