Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ներսէս Բ. Բագրեւանդացի

372. Տոմարի Շփոթիլը

Ասողիկ կը գրէ թէ սոյն այս ժողովին մէջ, որ գումարուեցաւ Խոսրովի 24-րդ եւ Յուստինիանոսի 14-րդ տարին, Ներսէս եւ Ներշապուհ եւ Պետրոս կարգեցին զթուականն Հայոց (ԱՍՈ. 83), եւ միանգամայն ի բաց կացին ի Յունաց հաղորդութենէ, եւ թէ այն տարին էր 304 Յունաց Փիլիպպոսեան թուականին, 553 ծննդեան Փրկչին եւ 252 լուսաւորութեան Հայոց (ԱՍՈ. 64)։ Սակայն ստոյգն այն է որ այս ժողովին մէջ թուականի որոշում չտրուեցաւ, ինչպէս եւ Յոյներէ բաժանման խնդիրը կանուխէն կատարուած էր Քաղկեդոնի ժողովը չընդունելով։ Բայց թուականի խնդիրը դիտողութեան նիւթ կրցաւ ըլլալ, որովհետեւ 553 թուականը բոլոր աշխարհի համար ալ Զատիկի տօնին շփոթելուն տարին եղաւ։ Զատիկը օրը գտնելու կանոնը առաջ ճիշդ ու ճիշդ հրէական տոմարն էր, միայն Զատկին տօնը լուսնին լրման յաջորդող Կիրակիին կը թողուէր, Հրէից հետ մէկտեղ տօնած չըլլալու համար։ Նիկիոյ ժողոէն ետքը պէտք եղաւ յատուկ զատկական ցուցակ մը ունենալ, որ քանի մը տարի ետքը կազմուեցաւ Անդրէաս Բիւզանդացիի ձեռքով։ Նա դիտեց որ լուսնի վերագիրին 19 տարիներու շրջանը կամ իննեւտասներեակը, 5 անգամ դարնալով 95 տարիի շրջանէն ետքը նորէն ամսուան նոյն օրերուն կու գար, եւ իննսուսն եւ հինգ ամով բովանդակէր զեղանակ շրջագայութեան ի նոյն (ՇԻՐ. 20)։ Բայց եթէ ամիսներուն օրերը նոյն կը դառնային, շաբաթուն օրերը նոյն չէին գար, որովհետեւ եօթներեակներու շրջանը 28 էր, եւ 95-ը 28-ի վրայ ճիշդ չէր բանուեր։ Այսուհանդերձ Անդրէաս պէտք եղածը լրացնելով 200 տարւոյ շրջան մը կազմեց, որ 359-ին սկսաւ, եւ որով կանոնաւորուեցան Զատիկները մինչեւ 552։ Այս է Անդրէասեան երկերիւրեակ ըսուած շրջանը։ Այդ շրջանին առաջին տարին իննեւտասներեակը 11 էր գրուած, եւ լուսնի ծագումը կ՚ըլլար Մարտ 22-ին եւ լրումը Ապրիլ 4-ին, որ արարչութեան օր կը կարծուէր, իսկ շրջանին վերջին տարին իննեւտասներեակը 21 էր, լուսնի ծնունդը Մարտ 12-ին եւ լրումը Մարտ 31-ին, եւ լրումը Ապրիլ 13-ին։ Մինչ շրջանին առաջին իննեւտասներեակը 11 լինելուն, 2-ին եւ 11-ին մէջտեղ 9 տարբերութիւն կը մնար, եւ այս պատճառով սկսան շփոթիլ տօնք եւ ամենայն արհեստք տոմարականք (ԿԻՐ. 24)։ Հարկաւ այդ շփոթութիւնը Հայերն ալ զգացին, եւ 9 տարիներու համար առժամեայ կարգադրութեան դիմեցին, երկերիւրեակէն հրաժարելով եւ սովորական իննեւտասներեակին հետեւելով։ Մեր պատմագիրներ այդ խնդրին մէջ Ներսէս ե Յովհաննէս եւ Մավսէս կաթողիկոսները շփոթելով, տոմարակն գործերը մէկին կամ միւսին կու տան անխտիր, ինչպէս եւ Կիրակոս, որ աւելի մօտէն խնդիրը կը բացատրէ, շրջանին շփոթիլը Մովսէսին կու տայ, իսկ ուղղութիւնը Յովհաննէսին՝ որ Մովսէսէ առա է (ԿԻՐ. 24)։ Սակայն խնդիրը ժամանակագրութեան կը պատկանի, եւ տարիներու ընթացքն է որ ուղղութիւն պիտի տայ եղելութեանց, եւ ոչ թէ կաթողիկոսաց անունը։ Արդ, ստոյգ է որ շփոթը ծագեցաւ Ներսէսի օրով, ուստի ինը տարիներու առժամեայ կարգադրութիւնն այլ՝ զոր Կիրակոս Յովհաննէսի կու տայ (ԿԻՐ. 24) սւ Անեցին՝ Մովսէսի (ՍԱՄ. 74), պէտք է Ներսէսի վերագրել, եւ այս կերպով թերեւս արդարունայ Ասողիկի գրածը, որ ուղղութիւնը Ներսէսի կու տայ (ԱՍՈ. 83)։ Բայց Ներսէսի վերագուրելիք ուղղութիւնը՝ առժամեայ կարգադրութիւնը կրնայ ըլլալ, եւ ոչ թէ հինգհարիւրեակը հաստատուն ուղղութիւնը, որ 361-ին յօրինուեցաւ Ներսէսի մահէն ետքը։

« 371. Դարձեալ Կանոններ   |   373. Արդիւնքն Ու Մահը »
© Gratun.org