Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Յովհաննէս Բ. Գաբեղեան

375. Սիւնեաց Գործերը

Այդ միջոցիներուն Վահան Սիւնեաց իշխանը, չենք գիտեր ինչ միտքով կամ ինչ դիտմամբ, ուզեց Հայաստանի մարզպանութեան հպատակութենէն ելնել, եւ Հայերէն զատուիլ, եւ Սիւնեաց գաւառը Ատրպատականի մարզպանութեան հետ միացնել, եւ իր տուրքին արձանագրութիւնն ալ, որ Շահրմար կամ Շահրհամար կը կոչուի, Դուին քաղաքէն Փայտակարան քաղաքը փոխադրել տուաւ (ՍԵԲ. 48)։ Հաւանական է կարծել թէ 564-էն յետոյ կատարուած գործ մըն է, եւ Սուրէն մարզպանի բռնութիւններէն ազատելու միջոց մը, եւ ոչ թէ Մամիկոնեանց ազդեցութենէն դուրս ելլելու նպատակ մը, ինչպէս մեկնողներ եղան (ԱՍԼ. 262)։ Բայց այս անջատումը առիթ տուաւ այն կողմերուն մէջ զօրացնելու Նեստորականներուն ազդեցութիւնը եւանոնց թիւը ստուարացնելու, օգտուելով Ատրպատականի մարզպանութեան Հայոց ուղղակի ազդեցութենէն դուրս մնալէն։ Այդ պարագան Յովհաննէս կաթողիկոսի մտադրութինը գրաւեց, որ փութաց յատուկ գրութեամբ զգուշացնել Սիւնեաց իշխանն ու եպիսկոպոսը, որպեսզի իրենց ժողովրդին վրայ հսկեն, եւ մոլորութեանց զօրանալուն թոյլ չտան։ Կաթողիկոսական թուղթը ուղղուած է Միհրարտաշիր իշխանին, որ Վահանի յաջորդած էր, եւ Վրթանէս եպիսկոպոսին, որ աթոռ բարձրացած էր Պետրոսի 10 եւ Գիգանի 3 տարի եպիսկոպոսութենէն յետոյ։ Օրբէլեան մեծ գովեստով կը խօսի այդ Վրթանէսի վրայ, զոր Պետրոսի աշակերտ եւ համանմա կ՚անուանէ, եւ Աղուանից Զաքարիա կաթողիկոսէն ձեռնադրութիւն առած էր, կ՚ըսէ, եւ պատճառ կը ցուցնէ Յովհանի հակաթոռութեան խնդիրը (ՕՐԲ. Ա. 133)։ Բայց քանի որ հակաթոռութիւնը աւելի ուշ տեղի ունեցած, թիւրիմացութեան եւ ժամանակագրական շփոթութեան հետեւանք պէտք է կարծել Վրթանէսի ուրիշ աթոռէ ձեռնադրուիլը։ Յովհաննէսի հետ կաթողիկոսական թուղթին կը ստորագրեն, Աբրահամ Տարոնոյ եւ Մամիկոնէից, Ներս Բասենոյ եւ Մարգաղւոյ, Մաշթոց Խորխոռունեաց, Գիւտ Վանանդայ, Բաբ Ամատունեաց, եւ Աբդիշոյ Ասորեաց ուղղափառաց եպիսկոպոսները։ Այս անուններուն նկատմամբ պէտք է դիտել թէ Մերշապուհ, որ այնչափ ազդեցիկ դիրք մը ունէր Ներսէս Բ. ի մօտ՝ մեռած է, բայց անոր յաջորդ Աբրահամն ալ միւենոյն դիրքը գրաւած է Յովհաննէս Բ. ի մօտ, եւ ամէն եպիսկոպոսներէն վեր կը ստորագրէ։ Իսկ Աբդիշոյ, իր ստացած դիրքն ու մասնակցութիւնը կը պահէ Հայ եպիսկոպոսներու շարքին մէջ։ Հնար է հետազննել, թէ հաստատուն եպիսկոպոսական ժողով մը կը կենա՞ր արդեօք կաթողիկոսին մօտ, կամ կարեւոր պարագաներուն խորհրդակցութեան կը հրաւիրուէի՞ն, թէ ոչ հանդիպմամբ հայրապետանոցի մէջ գտնուող եպիսկոպոսներն էին՝ որ կաթողիկոսին կը ձայնակցէին եւ կը գործակցէին։ Բայց այդ հետազօտութեան չենք մտներ, քանի որ զայն օրինաւորապէս ճշդելու տարրեր կը պակսին ձեռունիս։

« 374. Նախընթացն Ու Ժամանակը   |   376. Սիւնեաց Թուղթը »
© Gratun.org