Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Յովհաննէս Բ. Գաբեղեան

377. Աղուանից Թուղթը

Նմանօրինակ թուղթ մըն ալ ունինք աղուանից կաթողիկոսութեան յղուած, միեւնոյն Նեստորականներու նկատմամբ, եւ միեւնոյն Մատթէոս քահանայի ձեռամբ, որ երկու ոթւղթերթ միանգամայն առած ճամբայ ելած կ՚ըլլայ, նախ Սիւնեաց գործը վերջացնելու, եւ անկէ ետքը Աղուանից կողմը երթալու պաշտօնով։ Ժամանակին Աղուանից կաթողիկոսն էր Աբաս, Մեծիրանք գաւառէն, որ 552-ին աթոռ ելլելով 44 տարի պաշտօն վարեց (ԿԱՂ. Ա 220) մինչեւ 596, եւ նշանաւոր եղաւ իր գործունէութեամբ։ Գաբեղեանի թուղթն ալ անոր ուղղուած է իբր Աղուանից կաթողիկոսի (ԿԱՂ. Ա 224), բայց բնագիրին մէջ գրուած է Պարտաւայ եպիսկոպոսի (ԹՂԹ. 81), քանի որ Աղուանից կաթողիկոսներ կը գործածէին։ Աբասէն զատ հասցէին մէջ կը յիշատկուին Մովսէս Բաեազատու, Գրիգոր Կապաղականու, Հռոմաւ Ամարասու, Տիմոթէոս Բալասականու, Ամբակում Շքէոյ, Յոհանիկ գերդմանոյ, եւ Ղեւոնդ Մեծկուանց եպիսկոպոսները։ Յիշուած վիճակները դիտելով կը հետեւցնենք, թէ Ուտիի եւ Արցախի սահմանակից գաւառներ ալ Աղուանից կաթողիկոսութեան ներքեւ կը գտնուէին։ Իսկ Հայոց Յովհաննէս կաթողիկոսին հետ՝ Սիւնեաց թուղթին ստորագրող վեցերէն զատ կը ստորագրեն եւս, Գրիգոր Մարդպետական, Ստեփան Տայոց, Քրիստոփոր Ռշտունեաց եւ սեկունդոս Մոկաց եպիսկոպոսնրեը։ Թողթին մէջ պատմուած է թէ Պետրոս Աղքատասէրի կոչուած վանքէն ելած քանի մը Նեստորական վարդապետներ (ԹՂԹ. 87), որոնց անունները ուրիշ տեղ յիշուած են, Թովմաս Կեղծաւոր, Եղիա Փսաղտ որ է սաղմոսերգու, Բնոտ եւ Իբաս (ԿԱՂ. Ա. 230), Աղուանից կողմերը գալով սկսած են սերմանել զչար որոման անիծելոյն Նեստորի եւ զժողովոյն Քաղկեդոնի (ԹՂԹ. 81), որ հակառակ է երրեք սուրբ ժողովներուն։ Ասոր վրայ յառաջկը բերուի, բացատրուած հանգանակ մը, իբրեւ կանոն հակատոյ, եւ կը նզովուին հին ու նոր մոլորեցուցիչներ, Արիոս, Պօղոս Սամոստացի, Մանի, Մարկիոն, Եւնոմիոս, Եւտիքոս, Ապողինարոս, Նեստոր, Թէոդորոս, Թէոդորետոս, սնոտի ժողովն Քաղկեդոնի, տոմարն Լեւոնի, Իբաս, Ակակ, Բարծումա Մծբնացի եւ Սեւերոս (ԹՂԹ. 83)։ Եւ որպէսզի Հայոց եւ Աղուանից եկեղեցիներուն հին հակատակցութիւնը անխախտ պահուի, կ՚ազդարարուի նոյն դաւանութիւնը անփոփոխ պահլ, եւ միանգամայն երեք կամ աւելի եպիսկոպոսներ կը հրաւիրուին գալ, եւ ճշմարիտ վարդապետութեան մասին բացատրութիւններ ստանալ (ԹՂԹ. 84)։ Գաբեղեանի այդ թուղթն ալ օգտակար հետեւանք ունեցաւ, վասնզի Աբաս քննութիւն առնելով իւրւվք եպիսկոպոսօք, որ է ըսել ժողով գումարելով, Նեստորական վարդապետները հալածեաց, եւ Աղուանից եկեղեցին ազատեց ի ժողովոյն Քաղկեդոնի ի սնոտի եւ ունայն չարափառաց պղտորմանէն (ԿԱՂ. Ա. 229)։ Սիւնեաց եւ Աղուանի ղրկուաց թուղթերը թուականի ակնարկներ չունին, բայց հաւանական է զայնս 564-էն ետքը թողուլ, երբ Սուրէնի մարզպանութեան ներքեւ համարձակութիւն գտան Խուժաստանի եւ Պարսկաստանի Նեստորականները, որք իրենց պաշտպանութեան կը գործածէին Քաղկեդոնի ժողովին հաստատած երկուութեան կամ երկու բնութեանց վարդապետութիւնը։

« 376. Սիւնեաց Թուղթը   |   378. Զանազան Գործեր »
© Gratun.org