Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

381. Նախընթացն Ու Ընտրուիլը

Յորչափ Յովհաննէս Գաբեղեան կենդանի էր եւ Հայ Եկեղեցւոյ ուղափառ դաւանութեան պաշտպան կը մնար, Հայերը երբեք անոր յաջորդ նշանակել չմտաբերեցին, բայց յիշուած ալ չենք գտներ, թէ աթոռին տիրոջ երկամեայ բացակայութեա միջոցին ո՛վ կը վարէր հայրապետանոցին գործերը։ Մովսէսի մահուընէ ետքը աթոռոյ պարապութեան միջոցին տեղապահ մը դրուեցաւ գործերը ընդունուածտեսանք նաեւ Ներսէս ՊԱրթեւի ընտորւթենէն առաջ (§ 115) եւ քաշուած միջոցին (§ 132), հարկաւ այս առթիւ ալ մէկ մը նշանակուած էր, որ վարէր հայրապետանոցի գործերը, մանաւանդ կատարելապէս տանգապալի օրերու մէջ, որք շարունակեցին Յովհան կաթողիկոսի եւ Վարդան սպարապետի մեկնելէն ետքը։ Մովսէս Եղիվարդեցիի անունը եւ ոչ իսկ Յովհանի թուղթերուն մէջ գրուած է, որ կարենանք զայն գործի գլուխ կարծել։ Թերեւս այդ պաշտօնը մնաց Տարոնոյ եւ Մամիկոնէից եպիսկոպոս Աբրահամի ձեռքը, որ Յովհանի ներկայութեան ալ գործելու մէջ առաջինդերը կը վարէր։ Բայց այս կարծիքը, ենթադրութենէ անդին չ՚անցնիր։ Ինչպէս ըսնիք Մովսէս կաթողիկոսութենէն առաջ երբեք յիշուած չէ, եւ նախընթացը անծանօթ կը մնայ, Պատմաբանը կ՚ըսէ թէ էր սնեալ եւ ուսեալ ի հայրապետանոցին սրբոյ, եւ կը ներկայէ զայն իբր այր Աստուծոյ (ՅՈՎ. 84), որք գիտութեան եւ սրբութեան արժանիքներ ունենալը կը ցուցնեն, եւ իր երկարատեւ եւ գործունեայ հայրապետութիւնն ալ նոյնը կը հաստատէ։ Ծննդավայրին է Արագածոտն, այժմեան Էջմիածին գաւառի Եղիվարդ կամ Եժուարդ գիւղը, որ կը բացատրէ երիտասարդութիւնը հայրապետանոցի մէջ անցընելը։ Պաշտօնի կոչուած է նոյնիսկ շփոթ պարագաներու մէջ, որ կարող անձնաւորութեան մը ներկայութիւնը կը պանաջէր։Որչափ ալ 574-ին, Մովսէսի ընտրութեան տարին, Պարսից եւ Յունաց մէջ հաշտութիւն կը կնքուէր, սակայն Հայսատանի կացութեան վրայ որոշ պայմաններ չէին հաստատուած, եւ Հայեր կը շարունակէին իրենց շարժուները, մմասնաւոր խրտումներով զանազան նահանգներու մէջ, որովհետեւ Վարդան Մամիկոնեան բացակայ էր, եւ անոր տեղը բռնող, ամենէն յարգուած եւ ամենուն առաջնորդող գլուխ մը կը պակսէր (ԱՍԼ. 263)։Հարկաւ այդ կացութիւնը եւսքանզեւս կը դժուարացնեէր Մովսէսի դիրքը, որ պարտաւոր կ՚ըլլար ցուցեալ ոյժերը եւ ինքնագլուխ ձեռնարկները իրարու հետ յարմարելու դժուարին գործը ստանձնել։

« 380. Յովհաննէսի Մահը   |   382. Ժամանակն Եւ Տարիները »
© Gratun.org