Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

384. Տոմարի Նորոգութիւնը

Հայերուն գալով, պարզ պատմութենէն յայտնի կ՚ըլլայ, թէ ՀԱյերը չէին կրնար 552-ին տոմար նորոգել եւ շրջան հաստատել, եթէ նոյնիսկ Աղեքսանդրիա 9 տարի ետքը կրցաւ լելել այդ աշխատութեան մէջէն։ Աւելցուցէ՛ք որ յատնապէս իրենց ընդունածն ալ Էասեան շրջանն էր, եւ հարկաւ Էասի գործին լրանալէն միջոց մը ետքը կրնային անոր մասին լաւագոյն եւ վաւերական տեղեկութիւններ ստանալ, եւ շրջանին կազմութիւնը առձեռն պատրաստ ունենալ։ Արդ 561-ին կաթողիկոս էր Յովհաննէս Գաբեղեան, 564-ին սկսան Սուրէն մարզպանի հարտսահարութիւնները, 571-ին սկսաւ Վարդանի շարժուը, 572-ին եղաւ կաթողիկոսին փախուստը, հետեւաբար պատմութեան համաձայն է ըսել, թէ մինչեւ որ Գաբեղեան պէտք եղած տեղեկութիւնները ստանար, տոմարական խնդիրնրով զբաղելու առիթ չկրցաւ գտնել, եւ Զատիկի տօները շարունակեցին առժամեայ կերպով, առանց հաստատուն ցուցակի։ Մովսէս եղաւ, որ հայրապետութեան բարձրանալէն ետքը, իրեն յատուկ նպատակ կազմեց զատկական տօնի կամ կօնական տոմարի գործը միանգաընդմիշտ կարգարդրել, եւ Հայոց Եկեղեցւոյն համար հաստատուն կանոն մը ունենալ, առանց պէտք ունենալու շարունակ օտարներու կարօտանալ, մուրացիկ իմն առնելով յազգաց՝ զպիտանի խորհրդոցն արարողութիւնս (ՅՈՎ. 85)։ Էասեան շրջանը կազմուած էր արդէն, բաւական էր զայն Հայ Եկեղեցւոյ յարմարցնել, տարեկան տօներն ալ ըստ այնմ կարգադրել, բայց պէտք էր որ հռոմէական ամիսներով կազմուած ցուցակը, հայկական ամիսներու վերածուէր, միանգամայն հռոմէական նահանջաւոր տարիներու հաշիւները փոխանցուէին Հայոց շարժական տոմարին նահանջ չունեցող տարիներուն վրայ, համաձայ Հայկայ շրջանի հաշիւներուն։ Այս աշխատութեանց հետ մէկտեղ պէտք էր նկաի առնուլ Էասեան եւ Իրիոնեան շրջաններուն տարբերութիւնը, վերջապէս Հայ ԵԿեղեցւոյ եւ Հայ ազգի համար կատարեալ տոմար մը ունենալ։ Ըստ այսմ ի հրամանէ մեծին Մովսղսի, քերթողք եւ գիտունք արուեստին (ՅՈՎ. 85) գումարուեցան Դըւնայ հայրապետանոցը, զոր կրնանք իբր Դըւնայ Գ. ժողով ընդունիլ, եւ 584 թուականին նշանակել։ Հայոց գիտուններուն գլխաւորն էր Աթանաս Տարոնեցի, Գլակայ Ս. Կարապետի մայրավանքին առաջնորդը, որ էր տեղեակ տոմարի ամենայն ազգաց (ՍԱՄ. 8), եւ առաջնորդեց բոլոր հաշուական գործողութեանց։ Ժողովին կողմէ նախադասուեցաւ Էասի ցուցակը, որ Կիւրեղի եւ Դէոսկորոսի եւ Տիմոթէոսի աթոռին հեղինակութիւնը կը կրէր, զորս կը պատուէր Հայ Եկեղեցին, մինչ Իրիոնի ցուցակը կը պատկանէր Կոստանդնուպոլսոյ եկեղեցիին, որ քաղկեդոնականութիւնը հաստատած էր եւ կը պաշտպանէր։ Մեզի չէ հասած գրուած մը, որ ցուցնէր թէ ինչպիտ կազմութիւն ունէր այդ առթիւ պատրաստուած կամ նորոգուած տոմարը։ Պատմագիրներուն տուած տեղեկութիւններն ալ կցկտուր են եւ դժուարիմաց, եւ ամբողվութիւն մը չեն կազմեր։

« 383. Տոմարական Խնդիրը   |   385. Հայոց Թուականը »
© Gratun.org