Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

386. Թուականին Սկիզբը

Համաձայն այդ տեղեկութեանց Հայոց թիւ ըսուածը իր 1, 2, 3 եւ յաջորդ տարիները չունեցաւ, այլ երբ Մովսէս տոմարի նորոգութիւնը կատարեց, նոր շրջանի սկզբնաւորութիւնը Անդրէասեանին վերջանալուն կապեց, եւ անոր շարունակութիւնը կոչուեցաւ Հայոց թիւ։ Նոր կազմակերոպւած տոմարը Հայոց հին շարժական տոմարն էր, ամղն տարի հաւասար 365 օրերով առանց նահանջ տարիներու, եւ միայն 1460 տարիներու Հայկայ շրջանին աւարտելէն ետքը ամբողջ նահանջ տարի մը բացէն աւելցնելով, որպէեզի նաւասարդի 1-ը, որ չորս տարին մէկ օր ետ կը մնար, հռոմէական տոմարին Օգոստոս 11-ին համապատասխանէր։ Մենք յիշեցինք թէ 428 տարին Հայկայ շրջանի լրումն ու նահանջ տարի էր (§ 211), այսինքն թէ նաւասարդի 1-ը Օգոստոս 11-ին կը դառնար։ Արդ Ղրիմեցիէ ունինք թէ Հայոց թիւին սկիզբը, նաւասարդն, որ տարւոյ գլուխ եղաւ Հայոց եւ սկիզբն թուականին, ըստ Հռոմայեցւոց ամսոյն ի յուլիսի ամսոյ ի 11 եդեալ եւ յայտնութիւն, այսինքն Յունուար 6-ը, յարացի ամսոյ 30ն դիպեցաւ, եւ ամեն առաջին ամ նահանջի։ Արդ այս ամէն պարագաները կատարելապէս կը ճշմարտուին 552-ի վրայ, Յուլիս 11-էն սկսելով ամանորը կամ նաւասարդի 1-ը։ Մովսէսի կատարած տոմարի նորոգութիւնը, գրեթէ բոլոր պատմագիրները կը դնեն յամի տասներորդի հայրապետութեան նորա (ՅՈՎ. 85, ՈՒԽ. Բ. 6, ՎԱՐ. 57), որ կը պատասքանէ 584-ին, Մօրիկի կայսրութենէն ետքը Պարսիկներու հետ խաղաղութիւն հաստատուած միջոցին, ինչպէս պիտի տեսնենք, եւ յարմար կու գայ այսպիսի գործ մը կատարելու համար պէտք եղած հանդարտութեան։ Բայց չենք պակսիր նաեւ կարծողներ, թէ տոմարի նորոգութիւնը կատարուեցաւ 574-ին Մովսէսի կաթողիկոսանալէն աինմիջապէս ետքը։ Մենք կը նախադասենք 584-ին դաել նորոգութիւնը, երբ նաւատարդի 1-ը կամ ամանորը կ՚իյնար Յուլիս 3-ին, իսկ 574-ին դնելով պիտի իյնար Յուլիս 6-ին։ Հայոց թիւն ալ 584-ին հաստատուած ատեն, անմիջապէս 33- էն համրելով։ Տոմարագիտական յօդուած գրելու նպատակ չունենալով, պատմական տեղեկութեանց լրման համար տուած բացատորւթիւննիս բաւական կը սեպենք։

« 385. Հայոց Թուականը   |   387. Քաղաքական Կացութիւնը »
© Gratun.org