Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

387. Քաղաքական Կացութիւնը

Երբ Մովսէս աթոռ բարձրացաւ, երկու տարի էր որ Հայաստա անկերպարան վիճակ մկ ունէր, Յոյներ եւ Պարսիկներ իրարու հետ կը պատերզմէին, Հայերն ալ Պարսիկներու դէմ շարժումնին կը շարունակէին, Յոյներուն կողմկ կը միտէին, բայց կատարելապէս ալ Յոյներուն չէին հպատակիր։ Աւելորդ է շեշտել թէ Պարսկական բաժինին Հայերու վրայ է խօսքերնիս, եւ ոչ արդէն Յոյներուն հպատակ բաժինին վրայ։ Մովսէսի ընտրութեան տարին, 574-ին, հաշտութիւն մը կընքուեցաւ երկու պատերազմող պետութեանց մէջ, բայց տեւական չեղաւ։ Միհրան Մեհեւանդակ, որ Հայաստանի մարզպան էր նշանակուած, պատերազմը նորոգեց, որուն դէմ ելաւ Մարկիանոս կայսերական զօրաց հրամանատարը, իրեն հետ ունենալով Վարդան Մամիկոնեանը՝ օժանդակ գունդերու զօրավար, եւ Յովհան պատրիկը՝ Յունական Հայաստանի կուսակալ։ Միհրան տկար կը մնար թշնաւոյն բաղդատութեամբ, եւ Խոսրով նոր բանակով օգնութեան եկաւ, եւ Միջագետքի ճամբով մինչեւ Մելիտինէ ու Սեբաստիա յառաջացաւ, բայց յունական եւ հայագունդ բանակները զօրացան, եւ Խոսրով մազապուրծ փախուստի պարտաւորուեցաւ, յաղթականին ձեռքը թողլով իր թագուհին եւ մարգարտազարդ վրանը, ինչպէս նաեւ մովպետան մովպետը եւ նուիրական Աթաշը, զորս Յոյները Եփրատի մէջ հեղձուցին, շատ մը պարսիկ մեծամեծներու հետ (ՍԵԲ. 50)։ Այդ վերջին եղելութեանց թուական կը նշանակուի 576 տարին (ԱՍԼ. 263)։ Յոյներու յաջուղութիւնը տեւական չեղաւ, եւ իրենց մէջ ներքին երկպառակութիւններ թագեցան, Մարկիանոս ապստամբութիւններ թագեցան, Մարկիանոս ապստամբեցաւ եւ ետ կանչուեցաւ, եւ անոր յաջորդեց Թէոդորոս, որ Պարսիկներուն նոր արշաւանքին դիմաց տեղի տուաւ, եւ անոնք ալ պատեհ գտան ամէն տեսակ նեղութիւն հասցնել Հայաստանի (ԱՍՄ. 86)։ Բիւզանիոնի մէջ Յուստինոս տկարացած էր ախտերով եւ գործերը անցած էին Սոփիա կայսրուհւոյն ձեռքը, որուն խորհուրդով կայսերակից անուանուեցաւ Տիբեր, եւ 578-ին Յուստինոսի յաջորդեց։ Թէոդորոսի զօրավարութեան ներքեւ եւսքանզեւս տկարացան Յոյները, եւ Պարսիկներ զօրացան, բայց Խոսրով ծերացած ու յոգնած, ուզեց խաղաղութիւն հաստատել, Յոյներէն պահանջելով իրեն յանձնել փախստական Հայ նախարարները։ Բիւզանդիոն չհաւանեցաւ եւ Պերգամա քաղաքը յատուկ հայկական գաղութ մը կազմուեցաւ, ուսկից նշանաւոր զօրավարներ եւ կայրներ ալ ելան։ Խոսրով Հայաստանի համար ալ հաշտարար ընթացք մը բռնեց հնդհանուր ներու շնորհելով, եւ խաղաղասէր մարզպան մը նշանակեց, Վղոնճիհր Միհրան անուն, բայց շատ չտեւեց ինքն ալ մեռաւ 579-ին, եւ իրեն յաջորդեց իր որդին Որմիզ Դ. ։ Պատմութիւնը յատուկ գործունէութիւն եւ արդիւնք կ՚ընծայէ Մովսէս կաթողիկոսի, Խոսրովի ցասումը իջեցնելու եւ հաշտարար տրամադրութիւններ ներշնչելու, ինչպէս նաեւ Հայ ժողովուրդը փոքրիշատէ հանդարտութեան եւ համակերպեալ հպատակութեան յորդորելու մէջ։ Եօթն տարիներ, 571-է 578, շարունակ եւ անպտուղ շփոթութեանց եւ աւերմանց մէջ անցեր էին, Վարդան Մաիկոնեանի շարժունէն ի վեր։ Խոսրովի վերջին օրերուն մէջ քրիստոնէից, եւ յատկապէս Հայերու հանդէպ ցոյց տրուած քաղցրութիւնը, առիթ տուաւ անոր վերջին վայրկեաններուն մէջ քրիստոնէութիւն ընդունած եւ մկրտուած ըլլալուն զրոյցին, որուն մեր պատմիչներն ալ արձագանգ եղած են (ՍԵԲ. 52, ԱՍՈ. 114)։

« 386. Թուականին Սկիզբը   |   388. Պարսիկներ և Յոյներ »
© Gratun.org