Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

388. Պարսիկներ և Յոյներ

Որմիզդ հօրը յաջորդելով նորէն Յունաց դէմ յարձակումները նորոգեց, բայց յաջողութիւն չունեցաւ։ Յունական բանակին գլուխը անցած էր Մօրիկ, որ եւ Մաւրիտիոս, Հայազգի զօրավարը, որ մինչեւ իսկ Դուինը առաւ, եւ Մարական գաւառները մտաւ, եւ հետզհետէ վանեց Պարսից Վահրամ Պահլաւ եւ Տամ-Խոսրով անուանի զօրավարները, եւ յաղթական փառքով Բիւզանդիա դարձաւ, Տիբեր կայսեր բեսայացաւ, եւ անոր տարաժամ մատուընէ ետքը կայսր հռչակուեցաւ 582-ին։ Արտաքինք իրեն ծննդավայր ըկը նշանակեն Փոքր Հայոց Ապրաբիսոնը, այժմ Եարբուզ, իսկ մերայինք Նրարատայ Օշականը (ԿԻՐ. 27)։ Որմիզդ պարտաւորուեցաւ հաշտութիւն խօսիլ, եւ երկուստեք թշնամութիւններ դադրեցան ժամանակ մը, որ ատեն Մովսէս կաթողիկոս ջանաց փոքրիշատէ կարգաւորել աթոռին գործերը, տոմարի նորոգութեան գործը լրացուց (§ 385), եւ երկրին շինութեան յորդորեց ժողովուրդը, ու դարմանեց անցեալ շփոթութեանց աւերածները։ Այսպէս անցան քանի մը տարիներ մինչեւ 590, որ միջոցին Վղոնճիհրէ ետքը մարզպանութիւն վարած կը յիշուին, Տամ-Խոսրով 2 տարի, Վարազ Վզուր 1 տարի, Վահրամ Պահլաւ 5 տարի, Հրահատ 4 ամիս, եւ Դատան Հարարտին 2 տարի (ՍԵԲ. 59-60), Որմիզդ իր ընթացքով ատելի եղած էր ամենուն, բայց պատեհ մը պէտք էր ատելութեան պոռթկալուն։ Վահրամ Պահլաւ, որ եւ Վահրամ Չոբին կամ Վահրամ Մեհեւանդակ, Կովկասային Մասքութներու վրայ մեծ յաղթութենէ մը ետքը, Որմիզդի ղրկուած էր աւարաբարժինը, որ գոհ չմնաց, եւ սկսաւ պահանջումները սաստկացնել, եւ այս պատճառ եղաւ ներքին երկպառակութեանց։ Յոյներ առիթէ օգտուելով նոր յարձակումներ կազմակերպեցին Ատրպատականի վրայս եւ Որմիզդ ուզեց վատաբար փախչիլ թագաւորական գանձը տանելով։ Պարսիկ նախարապրներ եւ զօրավարներ միաբանեցան Որմիզդը սպանել, եւ որդին Խոսրովը թագաւորեցնել, բայց անդին Կովկասի բանակը Վահրամն էր թագաւոր հռչակած, որ յաղթական կերպով Տիգրան մտաւ, եւ գահը գրաւեց։ Իսկ Խոսրով իր Վնդոյ եւ Վստամ քեռիներուն հետ, որ շարժումին գլուխ էին եղած, պարտաւորուեցաւ Տիգրիսը անցնիք եւ Մօրիկ կայսեր պաշտպանութիւնը խնդրել մեծամեծ խոստումներով (ՍԵԲ. 54-58)։ Մօրիկ պաշտպանութիւնը ստանձնեց հակառակ իր արքունեաց խորհուրդին, Փիլիպպիկոս դեսպան ղրկուեցաւ, եւ Յովհան պատրիկ եւ Ներսէս Հայկազն զօրավարներ հրաման ստացան Խոսրովը թագաւորեցնել, որք եւ յաջողեցան իրենց օգնական ունենալով հայունդին հրամանատար Մուշեղ Մամիկոնեանը։ Խոսրով Բ. Պարուէզ, խոստումին հաւատարիմ, Յոյներուն թողուց Միջագետքէն Դարա եւ Նփրկերտ ամուր քաղաքները, եւ Հայաստանէն մաս մըն ալ մինչեւ Երասխի եւ Վանայ լիճին եզերքները, որով Պարսից բաժինը կը փակուէր Արարատ եւ Վասպուրական նահանգներու մէջէն անցնող գիծով մը (ՍԵԲ. 96)։

« 387. Քաղաքական Կացութիւնը   |   389. Յովհաննէս Բագարանի »
© Gratun.org