Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

389. Յովհաննէս Բագարանի

Այդ ամէն եղելութիւնները Հայոց համար անտարբեր չէին կրնար ըլլալ, քանի որ թէ պատերազմենրը եւ թէ սահմանագլուխներու փափախութիւնները իրենց երկրին վրայ կը կատարուէին։ Բայց Պարսից բաժինին մէջ եղողներուն համար յաջողութիւն կը համարուէր Խոսրովի գահակալելը, որ քրիստոնեայ կին ալ ունէր, Խուժաստանցի Շիրինը, եւ անոր ազդեցութեամբ նպաստաւոր կը լինէր ուղղափառ քրիստոնեաներուն (ՍԵԲ. 76)։ Իսկ Յունական բաժինին մէջ Հայկական գաւառներուն ընդարձակուիլը, եւ նոյնիսկ Մօրիկի Հայ սերունդ լինելը, Բիւզանդական կայսրութիւնը կը քաջալերէր Հայ Եկեղեցւոյ կեդրոնն ալ իրենց կողմը անցած կարծել, եւ կաթողիկոսական աթոռը այս կողմ անցնել։ Ասկէ տարբեր պատճառ մը չենք կրնար նշանակել Մօրիկի այն որոշման, որով 590-ին, Հայ կաթողիկոս մը կը ըաստատէր յունական բաժինին մէջ։ Ընտրեալն էր Յովհաննէս եպիսկոպս մը, Կոգովիտ գաւառի Բագարան գիւղէն, Արշարունեաց նշանաւոր Բագարանէն տարբեր գիւղ մը։ Նոր կաթողիկոսին աթոռը հաստատուեցաւ յունական բաժինին վերջին սահմանին վրայ Աւան կոչուած քաղաքը, գրեթէ դէմ յանդիման Դըւնայ հայրապետանոցին, որովհետեւ Ազատ գետն էր որ երկու տէրութեանց Հայկական բաժինները եւ երկու տէրութեանց Հայկական բաժինները եւ երկու կաթողիկոսարանները կը զատէր։ Այդ Յովհաննէսը շատերէն կաթողիկոսներու շարքին մէջ նշանակուած է, եւ Յովհաննէս Գ. անունով՝ նորերն ալզայն իրենց ցուցակներուն մէջ մուծած են, ինչ որ մենք պիտի չկարենանք ընդունիլ, որովհետեւ միեւնոյն աթոռին վպրայ միեւնոյն ատեն երկու օրինաւոր աթոռակալներ տեսնել՝ բացարձակապէս անհնար է։ Արդ յայտնի է թէ երբ Յովհան Մօրիկի իշխանութեամբ կաթողիկոս կը հռչակուէր, Մովսէս Բ. 16 տարիէ ի վեր հայրապետական աթոռը կը վարէր, այնպէս որ Մօրիկ չէր կրնար Կոստանդնուպոլիս վախճանող Յովհաննէս Բ. Գաբեղեանի յաջորդ մը տալու պատրուակն ալ գործածել։ Հետեւաբար Յովհան հակաթոռ մըն է կանոնակնան տեսակէտէն, եւ անհնար է անոր անունը օրինաւոր կաթողիկոսներու ցուցակին մէջ ընդունիլ։ Յովհաննէս Պատմաբանն ալ կը հաստատէ թէ Յովհան հակառակաթոռ գոլով յերկուս հատուածս ճեղքեալ լինէր միատարր միութիւն հայրապետական աթոռոյն (ՅՈՎ. 94)։ Կրնայինքն ընդունիլ թէ Յովհան եղած ըլլայ այր ճշմարիտ եւ արդար եւ առաքինի ի վարս (ՅՈՎ. 94), եւ այր սուրբ ընտրեալ յամենեցունց (ՎԱՐ. 60), այսինքն իր անհատական կեանքին մէջ արտաքին սրբութեան եւ առաքինութեան նշաններ ունեցող մը, սակայն դժուար է ճշմարիտ առաքինութեան սկզբունքին հետ պաշտեցնել եկեղեցւոյ երկպառակութեան գործիք դառնալը, բայց եթէ ծանր միամտութիւն ենթադրելով իր վրայ։ Յովհաննէս Պատմաբան կ՚ուզէ վստահեցնել թէ Յովհան չէր բնակ ոչինչ շեղեալ զկնի քաղկեդոնական աղանդիցն (ՅՈՎ. 94)։ Սակայն մեր կարծեօք հնար չէ այդ պարագան հաստատել։ Կրնար ըլլալ որ Մօրիկ իր կայսրութեան Հայերը շահելու համար, անոնց դաւանակից մը ընտրած ըլլայ իբր հակողիկոս, սակայն հետագայ եղելութիւնք հականական չեն ցուցներ նոյնպէս շարունակելը։ Օրբէլեան կը վկայէ թէ Յունաց կողմէն կը շարունկէին Քաղկեդոնի դաւանութիւնը ընդունիլ տալու բռնադատութիւնները, եւս առաւել ի թագաւորելն Մօրկայ, եւ թէ այդ պատճառով ժողովներ գումարուեցան մի անգամ ի Կոստանդնուպոլիս, եւ երիցս անգամ ի Թէոդուպոլիս, որ է Կարին, եւ թէ Հայերը հաւանեցնելու համար ուժգին մեծամեծ հարցուփորձութիւնք լինէին (ՕՐԲ. Ա. 143)։ Արդ, ինչպէ՞ս ընդունիլ որ հակաքաղկեդոնիկ մնացող մը՝ կրցած ըլլայ Մօրիկի պաշտպանութիւնը վայելել։ Որչափ ալ կարեւոր ըլլայ Պատմաբանին վկայութեան կշիռը, մենք պիտի պնդենք Յովհան Բագարանցին քաղկեդոնական դաւանութեան համակերպող եւ հետեւող մը ըսել, մեզի հիմ ունենալով Սեբէոսի վկայութիւնը, թէ Յովհան ընդ նոսա, այսինքն ընդ Յոյնս հաղորդեալ միաւորեցաւ (ՍԵԲ. 87)։ Աւելի յստակ կը գրէ Ուխտանէս, թէ նստուցին ի կողմն Հոռոմոց, ըակառակաթոռ Մովսիսի, զՅովհան ոմն երկաբնակ, որ ոչ համարեցաւ ի թիւ հայրապետացն Հայոց (ՈՒԽ. Բ. 63)։

« 388. Պարսիկներ և Յոյներ   |   390. Եպիսկոպոսներ և Ժողովներ »
© Gratun.org