Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

390. Եպիսկոպոսներ և Ժողովներ

Վերը յիշուած ժողովները միութենական փորձեր էին, որոնց մեծ հոգածութեամբ կը հետեւէր Մօրիկ, եւ Պարսիկ վրայ ստացած ազդեցութեան, եւ Խոսրովին իրեն հանդէպ ցուցուցած կամակատարութեան վստահանալով, կը յուսար Պարսից փաժինի Հայութեան եւ Մովսէս կաթողիկոսի վրայ ալ ազդեցութիւն գործածել։ Ժողովները կը գումարէին գլխաւորապէս յունական բաժինին եպիսկոպոսներով։ Աւելի նշանուր է Կոստանդնուպոլսոյ ժողովը, զոր Անեցին 589-ին կը դնէ (ՍԱՄ. 76), սակայն աւելի ուշ պէտք է դնել, որովհետեւ Մուշեղի Պարսից կողմէն հեռանալէն ետքը գումարուած է (ՉԱՄ. Բ. 531)։ Յոյն եպիսկոպոսներուն հետ գտնուած են 21 Հայ եպիսկոպոսներ, որք Փոտի վկայութեամբ, Քաղկեդոնի վարդապետութիւնը ընդունած կ՚ըզլլան (ՉԱՄ. Բ. 531), ինչ որ զարմանալի չէ, քանի որ կայսրութեան հպատակ գաւառներէն էին, եւ համակերպութեան կը բռնադատուէին։ Սակայն Մովսէս կաթողիկոսի պատուիրակները, Վրթանէս եւ Գրիգոր մեծ վարդապետները, որք Յունաց հպատակ եւ այդ համակերպութեան պարտաւոր չէին, Հայ Եկեղեցւոյ դաւանութիւնը պաշտպանեցին, կամ ինչպրէս Անեցին կ՚ըսէ, ոչինչ օգտեցուցեալ զՅոյնս դարձան նզովելով (ՍԱՄ. 76)։ Եւ ասով Հայոց Եկեղեցին եւ հայրապետական աթոռը ամենեւին խախտած չեղաւ իր վարդապետութենէն։ Այստեղ յիշուած Վրթանէս վարդապետը անշուշտ միեւնոյնն է, որ Մովսէսէ կաթողիկոսութեան ատեն անոր օգնականն ըլլալով, մահուընէ ետքը աթոռին եռամեայ պարապութեան ատեն տեղապահութիւնը վարեց։ Մեզի հասած է Սորմենաս ստրատելատի մէկ գիրը, ուղղուած Վրթանէս վարդապետի, Քչկանորդի մականունով եւ Տերանց նուիրակ պատուանունով։ Վերջին կոչումը կը յիշեցնէ կաթողիկոսական պատուիրակ երթալը, եւ կը հաստատէ տեղապահ Վրթանէսի Քչկանորդի մականուն ունեցած ըլլալը։ Իսկ Սորմենաս, իր ստրատելատ եւ Հայոց զօրավար անուններով, իբր Յունական Հայաստանի զինուորական հրամանատր կը մատնանշուի (ԹՂԹ. 90)։ Այս գրոյն պարունակութիւնը Մովսէսի մահուընէ ետքի ժամանակին պատկանելուն, իրեն կարգին պիտի վերլուծենք։ Իսկ Գրիգորի վրայ բնաւ տեղեկութիւն մը չենք գտներ, ով ըլլալը որոշելու համար։ Նմանապէս մեզի անծանօթ կը մնան նպատակը եղած է քաղկեդոնական դաւանութեան ստիպել Յունական բաժինին Հայ եպիսկոպոսները։ Որովհետեւ եթէ եպիսկոպոսներու մէջ եղած է մասի մը համակերպելու պատրաստ, ընդդիմադիրներու մաս սըն ալ գտնուած է, որոնք ոռ ոչինչ համարեալ զհրամանն՝ զտեղի կալան եւ անշարժ մնացին (ՍԵԲ. 87)։ Ասոնց գլխաւորները կը նկատուին Մանասէ Բասենոյ եւ Յովհաննէս Ամատունեաց եպիսկոպոսները (ԹՂԹ. 109)։ Այդպիսի կացութեան մէջ ակներեւ է, թէ Մօրիկի ընտրած եւ պաշտպանած կաթողիկոսը, Բագարանցի Յովհաննէսը, չէր կրնար համակերպողներուն թիւէն չըլլալ։ Եթէ առաջուընէ Յովհան Հայ Եկեղեցւոյ դաւանութիւնը ունեցած ալ էր, սակայն զայն հաստատապէս պպահած չէ, ինչպէս Սեբէոս ալ կը վկայէ։

« 389. Յովհաննէս Բագարանի   |   391. Մօրիկ և Խոսրով »
© Gratun.org