Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

391. Մօրիկ և Խոսրով

Մուշեղ Մամիկոնեան, որ յունական բանակին հետ Խոսրովի պաշտպանութեան համար պատերազմեցաւ, քանիցս հարւէր ստացած էր Վահրամէ, իրեն հետ միանալ Սասանեան հարստութիւնը վերջացնելու (ՍԵԲ. 63-66), մինչեւ իսկ երդմամբ խոստանալով թէ ձեզ տուեալ լիցի իմ զՀայոց թագաւորութիւն (ՍԵԲ. 64)։ Սակայն Մուշեղ չէր հաւանած, Խոսրովի կողմին զօրութիւնը տեսնելով,եւ անոր ձեռքով մարզպանութեան հասնելու եւ իր հայրենեաց օգտակար ըլլալու յոյսով։ Սակայն քսութիւններ կանխեցին, իբր թէ Մուշեղ օգնած ըլլայ Վահրամի փախչելուն (ՍԵԲ. 69), որով Խոսրով մտածեց նենգութեամբ սպաննել Մուշեղը, այլ չյաջողեցաւ խորհուրդը գործադրել, եւ Մուշեղ ու Յոհան պատրիկ Խոսրովը ամբաստանեցին ալ Մօրիկի առջեւ։ Սակայն Մօրիկ շարունակեց Խոսրովը պաշտպանել (ՍԵԲ. 75)։ Մուշեղ յունական կողմը անցնելով՝ իր դաւանութիւնը չուզեց փոխել, հարկաւ միք ունենալով նորէն ետ դառնալ։ Մօրիկ ինչչափ ալ Մուշեղը իր բանակին մէջ զօրավարութեան նշանակեց, բայց միւս կողմէն խորհուրդ տուաւ Խոսրովի՝ Հայ գունդերը Հայաստանէն հանել, զի ազգ մի խոտոր եւ անհնազանդ են, ասէ, կան ի միջի մերում եւ պղտորեն (ՍԵԲ. 79)։ Ինքն իր կողմինները հաւաքեց ու Թրակիա անցուց Աւարներու դէմ պատերազմելու, Խոսրով ալ իրենները Մարաստանի եւ Բակտրիոյ կողմերը հեռացուց։ Ասկէ յառաջ եկաւ նախարարներուն մէջ շփոթ մը, մէկ կողմէ միւսը փախչելով ազատելու համար, թէպէտ ապաստանած կողմերնուն վրայ ալ մեծ վստահութիւն չունէին։ Խոսրով առաջ իրեն եկողներուն սիրալիր ընդունելութիւն ցուցուց, բայց երբ Հայերը տսեան թէ Վասպուրական Համարակար վրանին կը ղրկուի, անոր վրայ քալեցին եւ զարկին եւ գանձերը գրաւեցին։ Այսպէս սկսաւ նոր շարժում մը, որուն գլուխը կը գտոնւէին Սամուէլ Վահեւունի, Ատատ Խորխոռունի, Մամակ Մամիկոնեան, Ստեփանոս ՍԻւնի, Կոտիտ Ամատունի, եւ Թէոդորոս Տրպատունի (ՍԵԲ. 81)։ Խոսրով նոր բանակ պատրաստեց այդ շարժումին դէմ։ Մօրիկի ալ դիմեց որ Հերակլ զօրավարին հրամայեց օգնութեան երթալ։ Հայեր շփոթեցան եւ զատուեցան, Մամակ եւ Ստեփանոս եւ Կոտիտ՝ Պարսիկներուն կողմը անցան, Սամուէլ եւ Ատատ եւ Թէոդորոս Յոյներուն հնազանդեցան (ՍԵԲ. 82)։ Բայց նորէն չհանդարտեցան։ Սամուէլ իր Վահեւունի ազգակիցներով՝ որք էի, Սարգիս, Վարազ, Ներսէս եւ Վստամ, եւ Տրպատունին Թէոդորոս, նորէն խլրտեցան, եւ ուզեցին Յոյն կառավարիչը սպաննել Կարնոյ ջերմուկին մէջ, բայց չյաջողելով Կորդուաց լեռները ապաստանեցան։ Այնտեղ վրանին հասան Հերակլ կայսերական կուսակալ եւ Համազասպ Մամիկոնեան հայագունդին զօրավար, եւ Ջերմայ գեիեզերքին վրան փախստականները զարկին։ Վահեւունիներէն իյնալով գլխատուեցան, իսկ Թէոդորոս Պարսից սահմանը անցնելէ ետքը բռնուեցաւ եւ Յոյներու յանձնուեցաւ։ Մօրիկ նոր զօրաժողով մը ըրաւ Հայաստանէն, եւ Թրակիա անցուց Մուշեղ Մամիկոնեանի հրամանատարութեամբ։ Կայսերական գունդերը առաջին յաղթութենէն պրապուրեալ թշնամիներուն երկիրները մտան մինչեւ յայնկոյս գետոյն Դանուբայ, բայց տեղերը չճանչնալով ծուղակներու մէջ ինկան եւ կոտորուեցան, նոյնինքն Մուշեղ գերի ինկաւ եւ սպաննուեցաւ բարձրաբերձ տնկոյ անտառին կապուելով (ՍԵԲ. 86)։ Այդ միջոցին միակ բախտաւորն եղաւ Ատատ Խորխոռունին՝ որ կայսերական պատիւներու արժանացաւ (ՍԵԲ. 83)։

« 390. Եպիսկոպոսներ և Ժողովներ   |   392. Մովսէսի Կացութիւնը »
© Gratun.org