Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

393. Նախարարաց Գործերը

Նոր զօրաժողով մըն ալ ըրաւ Մօրիկ 595 տարւոյ ատենները որ է Խոսրովի 6-րդ տարին (ՍԵԲ. 92), եւ երկու գունդեր մեկնեցան Յունական Հայաստանէն՝ Սահակ մամիկոնեանի եւ Սմբատ Բագրատունիի հրամանատարութեամբ (ՍԵԲ. 88)։ Սմբատ միտքը կը փոխէ, եւ հազիւ նոր խոստումներով կայսերականքաղաքը կ՚երթայ, եւ կ՚արտօնուի իր երկիրը դառնալ, ուր Յոյները նշկահելու խորհուրդներ կ՚ունենայ, եւ այս պատճառաւ ձերաբակալեալ՝ Կոստանդնուպոլիս կը տարուի, եւ գազանաց առջեւ նետուելու կը դատապարտուի (ՍԵԲ. 89)։ Սմբատ, այր անհեթեթ անձամբ, բարձր եւ լայն հասակաւ, եւ բուռն եւ ցամաք մարմնով, կը յաջողի արջը բռնցի տապալել, ցուլը եղջիւրներէն պառկեցնել եւ առիւծին վրան հեծնելով խռչափողէն խեղգել։ Ասոր վրայ կեանքը կը շնորհուի, եւ պատիւ ալ կը ստանայ, բայց նորէն կասկածանաց ենթարկուկելով Ափրիկէ կ՚աքսորուի (ՍԵԲ. 91)։ Անեցին՝ Սմբատը Խոսրովի հրամանով գազաններու առջեւ թողուած կ՚ըսէ, սակայն անուններու մէջ սխալած ըլլաը յայտնի է (ՍԱՄ. 76)։ Որովհետեւ անմիջապէս ետքը յանկարծ կը տեսնենք Սմբատը հաճոյանալ յաչս Խոսրովու արքային (ՍԵԲ. 91), առանց բացատրելու թէ ինչպէս դժուար չէր աքսորավայրղն փախուստը, իսկ Յոյներու հաւատարմութեան կը յորդորէր։ Հաւանաբար Սմբատ նշանաւոր ծառայութիւններ ընծայեց այն պատերազմներուն մէջ, զորս Խոսրով ունեցաւ իր մօրեղբօր Վստամի դէմ, որ Խոսրովի դէմ հանեց արեւելեան ազգերը, իր եղբօր Վնդոյի նենգութեամբ սպանուելէն ետքը (ՍԵԲ. 94)։ Հայագունդ բանակ մըն ալ կար Խոսրովի կողմը անցնող երեքաերը՝ Մամակ Մամիկոնեան, Ստեփանոս Սիւնի եւ Կոտիտ Ամատունի (§ 391), եւ ասոնցմէ զաի նաեւ Գագիկ Մամիկոնեան, Պապ Բագրատունի (ՍԵԲ. 92)։ Ասոնք իրենց քաջութեամբ պատիւներու եւ ռոճիկներու արժանացան, բայց մէջերնէն կասկածի ենթարկուողներ ալ եղան։ Գագիկ եւ Խոսրով Պարսկաստանի մէջ, եւ Մամակ Հայաստան դառնելէ ետքը խաղաղութեամբ վախճանեցան։ Իսկ Ստեբանոս, իր հօրեղբօրմէն՝ Սահակ Սիւնիէ ամբաստանուելով գլխատուեցաւ ի զատկի շաբաթուն, տարին անյայտ, եւ Կոտիտ Մծբին ղրկուած ատեն ճամբան նենգութեամբ սպաննուեցաւ (ՍԵԲ. 95)։ Պարի եւ Վարդի վախճանին համար որոշ բան մը չենք գտներ։ Վարդ Արծրունին նոյնն է, որուն կինը Մարիամ, Մուշեղ Մամիկոնեանի աղջիկը, բարեշապտական եռանդեամբ համարձակեցաւ Գըսկայ վանքին Ս. Կարապետի մատուռը մտնել, հակառակ կիներու համար աւանդական արգլքին, բայց խստացան, սխացան եւ տրտմեցան յոյժ սպասաւորք եկեղեցւոյն։ Ասոր վրայ, թէպէտ տիկինը խաղաղութեամբ մատուռէն ելաւ, եւ 395 միաբաններու ճոխ սեղան տուաւ, սակայն եկեղեցպանը մեկնած ատեն, Կհրաշիւք տմն, Կինչպէս կը գրեն, որով ապանուեցաւ։ Բայց վանքին առաջնորդը ելեալ բարկացաւ եկեղեցպանին, եւ տրտմեալ յոյժ՝ բազում ժամս արտասուեաց (ՍԱՄ. 9-11)։ Այդ պատմութիւնը մինչեւ ցայսօր աւանդութեամբ կը կրկնուի, եւ կանանց համար արգելքը կը շարունակէ յարգուիլ։

« 392. Մովսէսի Կացութիւնը   |   394. Սմբատ Բագրատունի »
© Gratun.org