Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

394. Սմբատ Բագրատունի

Սմբատ Բագրատունի այնչափ ստրելի եղաւ Խոսրովի եւ այնչափ յաջողեցաւ տարեւելեան ազգերու դէմ վարած պատերազմներովը, որ Խոսրով անոր յանձնեց Վրկանայ մարզպանութիւնը եւ զինուորական հրամանատարութիւնը ոսկւով եւ արծաթով, զարդերով եւ զգեստներով վարձատրեց,մինչեւիսկ անոր նուիրեց իր հօր Որմիզդի սեփական կամարն ու սուրը (ՍԵԲ. 96)։ Այդ անուանումը տեղի ունեցաւ 599-ին, Խոսրովի 10-րդ տարին (ՍԵԲ. 102)։ Մեծ եղաւ Սմբատի արդիւնքը իր նոր պաշտօնին մէջ։ Թշնամիները հալածելուն, ապստամբները նուաճելուն եւ աւերակ երկիրը շէնցնելուն մանրամասնութիւնները տալ՝ մեզի չի պատկանիր։ Մեր յիշատակելիք պարագան է այն կողմերը աքսորուած եւ անտէրունջ մնացած քրիստոնեաներուն համար ցուցուցած հոգացողութիւնը, որոնք մինչեւ իսկ զլեզու իւրեանց մոռացեալ էին (ՅՈՎ. 90)։ Ասոնք մեծ մասամբ Հայեր էին, թէպէտեւ կային յիշխանութենէն Յունաց եւ յԱսորւոց ոչ սակաւք (ՍԵԲ. 97)։ Սմբատի ըրած կարգադրութեամբ, ոչ միայն հաստատէին ի հաւատս, այլեւ դարձեալ աշակերտեալ ընդ հայերէն հագագայս սիւղոբայիցն զլեզուն նորոգէին, եւ եկեղացական կարգերու պահպանութեան համար, գերեց ի նոցունց իսկ, Աբէլ անուն, գլուխ ըլլալու կ՚ընտրէ, եւ Մովսէս կաթողիկոսի կկը ղրկէ եպիսկոպոս կացուցանել։ Յովհաննէս Պատմաբան կը յաւելու, թէ ասկէ սկսելով Վրկանի կողմերը եղած են վիճակ մեծի աթոռոյ սրբոյն Գրիգորի, մինչեւ ցայսօր ժամանակի (ՅՈՎ. 91)։ Սմբատի մարզպանութիւնը 8 տարի տեւեց (ՍԵԲ. 102), այինքն է մինչեւ 607, շարունակ պատերազմներու Մէջ, յաղթութեանց շարք մը կազմելով անընդհատ, եւ Խոսրովի անձն ու գահը ապահովելով այն վտանեներէն՝ զորս Վստամ կը պատրաստէր անդադար, միտքը դրած ըլլալով իր քեռովրին Խոսրովը սպաննել, եւ իր վրէժը լուծել անկէ, որ իր քեռիներուն ձեռքով թագաւորութեան բարձրացած ըլլալով հանդերձ (§ 388) վրջէն անոնց դէմ դարձծ էր, իբր ուզելով խնդրել զքէն վրիժաց մահուան հօր իւրոյ Որմզդի (ՍԵԲ. 93)։ Այդ միջոցին տակաւ ծերութիւնը կը ծանրանար Մովսէս կաթողիկոսի վրայ, եւ կը կրէր այն թանրածանր շփոթութեանց եւ խռովութեանց ազդեցութիւնը, զորս փոքրիշատէ ուրուագծել հարկ դատեցինք, ժամանակին կարութիւնը պարզելու համար, ուսկից մեծապէս կախում ունին եկեղեցական գործերը։ մովսէսի վերջին տարիները նոր արկաթծներ եւ նեղութիւններ պատրաստած էին վշտակիր կաթողիկոսին։ Ասոնք յառաջ եկան Մօրիկի սպանութենէն 602-ին, եւ Փոկասի կայսերականա գահը գրաւելէն։ Խոսրով, որ Մօրիկը իրեն բարերար կը ճանչնար, ոչ միայն Յոյներու հետ խաղաղութիւնը խզեց, այլեւ Մօրիկին որդի կարծած Թէոդոսի իրաւունքը պաշտպանելու միտքով, Փոկասը գահէն վանելու շարժուեցաւ, օգտուելով Եգիպտոսի Հերակլ ւ Միջագետքի Ներսէս զօրավարներուն ալ Փոկասի դէմ զէնք առած ըլլալէն։ Պատերազմի դաշտը գզխաւորաբար Հայաստանի մէջ բացուեցաւ, եւ հետզհետէ Եղիվարդ, Հոռոմոցմարգ, Ականիցդաշտ, Արգինա, Գետիկ, Անգղ, Ծխակերտ (ՍԵԲ. 116-120) արիւնով ներկուեցան, եւ որ աւելի ցաւալի էր, Հայեր երկու տէրերու միջեւ բաժնուած, զինուորական օրէնքի զօրութեամբ զիրար կը սպաննէին, եւ իրենց երկիրը կ՚աւերէին։ Ժամանակին յեղյեղուկ բախտին նշանակ կրնայ ըլլալ Ատատ Խորխոռունին, որ երբ Մօրիկէ պատուուած կայերութեան կը ծառայէր (§ 391), Թրակիոյ պատերազմին չուզելով երթալ, Պարսից կողմը անցաւ 601-ին, եւ երբ Մօրիկի մահը լսեց, Պարսիկները թողուց Յոյներուն անցնելու համար, բայց Խոսրով կանքեց զայն ձերբակալել, եւ ոտուըները ու ձեռուըները կապելով, բիրերու հարուածներով սպաննել տուաւ (ՍԵԲ. 111)։ Խեղճ Մովսէս կաթողիկոս, տարիքի բեռին տակ ճնշուած՝ իր հօտին եւ իր վիճակին կործանումը կը դիտէր, երբ կրօնական վիշտ մըն ալ ունեցաւ։

« 393. Նախարարաց Գործերը   |   395. Մովսէս և Կիւրիկոն »
© Gratun.org