Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

395. Մովսէս և Կիւրիկոն

Անդստին Լուսաւորդին օրէն ներքին միաւորութիւն մը հաստատուած էր Հայոց եւ Վրաց եկեղեցիներուն մէջ։ Գրիգորիս, Լուսաւորչի թոռը, որ հիւսիսային երկիրներու կաթողիկոս ձեռնադրուեցաւ, ընհանուր եպիսկոպոսապետ եղաւ Կովկասի կողմերը եղող ազգերուն, բայց յետ ժամանկաց երկու աթոռներ զատուեցան, երբոր Վրացիներ եւ Աղուաններ զատ զատ թագաւորութիւններ եղան, բայց երկուքն ալ Հայոց աթոռին գերիշխանութիւնը կը ճանչնային, կաթողիկոսնին Հայոց աթոռէն կը ձեռնադրուէին, եւ դաւանական խնդիրներու մէջ Հայոց կը հետեւէին, եւ Հայոց ժողովներուն կը մաստնակցէին իբրեւ նոյն եկեղեցւոյ անդամներ։ Նոյն կացութիւնը կը շարունակէր ԳԳ. դարուն սկիզբէն մինչեւ Զ. դարուն վերջը, գրեթէ երեք դար ամբողջ։ Մովսէսի վերջին տարիները վախճանեցաւ Վրաց կաթողիկոսը, հականաբար Սամուէլ (ԱԿԻ. 22), եւ Մովսէս անոր յաջորդ ձեռնադրեց Կիւրիոնը, որ Արարատի քորեպիսկոպոս էր, այսինքն է հայրապետական աթոռոյ կեդրոնական վիճակին մէկ մասին փոխ-թեմակալը։ Կիւրիոն բնիկ Վրացի, եւ ծննդեամբ Ջաւախք, այժմ Ախալքէլէք գաւառի Սկուտի գիւղէն, աշակերտած էր վրացերէն եւ հայերէն դպրութեանց, եւ յունականին մէջ ալ զօրանալու համար 15 տարի մնացած էր Փոքր-Հայոց Նիկոպոլիս քաղաքը, անկէ եկած էր Դուին եւ հայրապետանոցին ծառայութեան մտած, իբրեւ վանաց երէց, եւ յետոյ իբրեւ քորեպիսկոպոս։ Կացեալ ի նմին ամս հինգ (ՈՒԽ. Բ. 6), որ է 598-ին։ Մովսէսի պէս դաւանութեան վրայ ամուր կաթողիկոս մը, եթէ վստահեցաւ իր շորջը եողներէն Կիւրիոնը՝ կարեւոր պաշտօնի բարձրացնել, հարկաւ աս ալ մինչեւ այն ատեն իր ուղիղ մտաց եւ ուղղափառ վարդապետութեան վրայ կասկած չյարուցանելու զգուշաւոր եղած էր։ Սակայն հետեւանքը բոլորովին տարբեր եղաւ, վասնզի Կիւրիոն եղաւ որ Վրաց եկեղեցին միաբնակ վարդապետութենէն քաղկեդոնական երկաբնակ վարդապետութեան վերածեց։ Մեր պատմիչներ ընդհանրապէս կը մեղադրեն Կիւրիոնի կեղծուպատիր նենգութիւնը, որ Նիկոպոլսոյ երկարատեւ բնակութեան մէջ, քաղկեդոնիկ վարդապետութեան ընտելացած, կրցած է իր միտքը ծածկել Դըւնայ մէջ եղած ետքը մէջտեղ հանած է իր իսկութիւնը։ Մովսէս կաթողիկոսի համար ըսուած թէ միամիտ կերպով գործած է, անգիտացեալ զծածուկ նորա սրտին (ՈՒԽ. Բ. 4), բայց նա զանց չէ ըրած ձեռնադրութենէ առաջ ուղիղ դաւանութեան խրատներ տալ ուխտ ալ ընդունիլ (ՈՒԽ. Բ 10)։

« 394. Սմբատ Բագրատունի   |   396. Վրաց Ուղղութիւնը »
© Gratun.org