Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

396. Վրաց Ուղղութիւնը

Մեր տեսութեամբ պէտք է Կիւրիոնի միտքին մէջ, աւելի հեռուն դիտող պարագաներ նկատել։ Վրաց Յոյներուն կողմը միտելը, ժամանակակից է Յովհաննէս Գաբեղեանի եւ Վարդան Մամիկոնեանի Յոյներուն դիմելուն, երբ Գուրգէն Վրաց իշխանն ալ Պարսիկներէ վտարանջեց, եւ պարտաւորուեցաւ Բիւզանդիա փախչիլ (ՉԱՄ. Բ. 287)։ Յոյներ աւելի մտադրութիւն դարձուցին Վրաստանի վրայ, որ ամփոփ եւ ամուր երկիր մըն էր, եւ զոր գրեթէ ամբողջութեամբ իրենց ձեռքը կրնային անցընել եւ տիրապետել։ Երբ Մօրիկ Խոսրովէ նոր գաւառներ ստացաւ Հայաստանի մէջ, Վրաստանի մեծ մասը կայսրութեան հետ միացուց, եւ այս կերպով Վրացիներ աւելի մօտէն սկսան Յոյներու ազդեցութիւնը կրել, եւ ակնկալութիւննին անոնց վրայ դնել։ Միւս կողմէն Պարսկահայոց մէջ գտնուող Հայոց հայրապետական աթոռին ոյժն ալ երթալով կը նուաղէր, նոր Հայ կաթողիկոսութիւն մը հաստատուած էր Յունական Հայատսանի մէջ, եւ Յունական բաժինին ապագան աւելի յուսալից եւ ւելի փայլուն կ՚երեւէր, մինչ Պարսկաստանին հետ յարաբերութեանց պահպանութիւնը խոստմնալից չէր ներկայանար։ Նոյնիսկ Պարսից ըագաւորութիւնը Յոյներուն միատեալ քաղաքականութիւնը մը ձեռք առած էր Խոսրովի անձնական զգացմանց հետեւանօք։ Այս ամէն պարագաները չէին կրնար վրիպիլ Կիւրիոնի տեսութենէն, որ Նիկոպոլսոյ մէջ 15 տարի մնալով յունական ազդեցութեան վրայ նպաստաւոր գաղափարներ կազմեր էր, հետեւաբար ոչ այնչափ դաւանական ուղղափառութեան համոզմամբ, որչափ իր հայրենեաց ապագային տեսակէտով, որոշեց Կիւրիոն Յունաց կողմը միտիլ եւ Յոյներու հովանաւորութիւնը շահելու ծրագիրը մշակել, որուն առաջին եւ հիմնական պայմանն էր անոնց դաւանութեան համաձայնիլ։ Այսուհանդերձ Կիւրիոն չշտապեց իր ներքին դիտումը շուտով երեւան բերել, եւ ոչ ալ յայտնապէս Հայոց հայրապետական աթոռին հետի յարաբերութիւնները խզել։ Անսովոր չէ, որ եկեղեցական կամ քաղաքական տեսութեանց մէջ ել, անձնականները իրենց ազդեցութիւնը չեն կորսնցներ, եւ հարկաւ Մովսէսի պատկառելի կերպարանքը կը շարունակէր խոր տպաւորութիւն ներգործել Կիւրիոնի վրայ։ Սա ոչ թէ միայն անոր կամքով եւ անոր ձեռքոյ կաթողիկոսւոթեան հասած էր, այլ անկէ 25 տարի առաջէն, իր առաջին աշակերտութենէն սկսելով վարժուած էր յարգել իր վրայ հայրաբար խնամք ունեցող հայրապետին անձը։ Պատմիչն ալ կը յիշէ թէ Կիւրիոն չէր իշխեր համարձակապէս ի հակառակս ելանել Մովսէսի Հայոց կաթողիկոսի, եւ թէ երկնչէր անորկարի երախտեացն առջեւ (ՈՒԽ. Բ. 15)։ Երեք տարիներ անցան առանց մի նկատողութեան արժանի միջադէպի տեղի տալու (ՈՒԽ. Բ. 6), այսինքն մինչեւ 602 տարին։

« 395. Մովսէս և Կիւրիկոն   |   397. Խուժիկ Եպիսկոպոսը »
© Gratun.org