Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

397. Խուժիկ Եպիսկոպոսը

Կիւրիոն Նիկոպոլիս գտնուած ժամանակէն ուսումնակից բարեկամ մը ունեցած էր, անունը Կիս, որ Խուժիկ կը կոչուի, այսինքն Խուժաստանցի պարսիկ, թէպէտ բնակութեամբ հաստատուած էր Նիկոպոլիսի մօտ Զուատարիմա գիւղը։ Կիս նեստորական էր (ՈՒԽ. Բ. 3), այլ կ՚երեւի թէ ինքզինքը կը ծածկէր, ինչ որ շատ դիւրին էր, որովհետեւ Նեստորականներ չէին խորշեր երկաբնակ Քաղկադնականներէն, զանոնք իրենց հետ համաիտ ընդունելով։ Կիւրիոն ալ Քաղկեդոնականներէն չէր խորշեր, որով կրցած էին իրենց մէջ սրտակից եւ համամիտ բարեկամութիւն պահել։ Կիւրիոնի կաթողիկոսանալէն ետքը Կիս անոր մօտ կու գայ, անոր եպիսկոպոսարանին ծառայութեան կը մտնէ, եւ Կիւրիոն ալ զինքը կը վարձատրէ եպիսկոպոսական աստիճանով, եւ կը ձեռնադրէ զնա օտարատեսուչ եպիսկոպոս, զոր մենք կ՚իմանանք իբր աթոռին ըիւրընկալ, իսկ պատմիչին՝ այսինքն աղանդաւոր եպիսկոպոս ըսելը (ՈՒԽ. Բ. 3) կը մեկնենք իբր՝ Իեստորական հիւրերու հանդէպ բարեմարտիկ ընդունելութիւն ընելուն ակնարկ մը։ Կիսի եպիսկոպոսանալէն ետքը աւելի համարձակութիւն ստանալը, եւ Նեստորականներուն հանդէպ բռնած ընթացքը զինքը կասկածելի կրնային ընել, բայց կ՚երեւի թէ Քաղկեդոնիկներու հանդէպ սովորական դարձած բարեացակամ ընթացքը պատճառ կ՚ըլլար որ Կիսի գործերը մտադրութիւն չէին շարժեր, եւ խօսքի առիթ չէին տար։ Շատերուն լռած ատեն մէջտեղ կ՚ելլէ Ցուրտաւայ եպիսկոպոս Մովսէսը։ Սա բնիկ հայազգի, տղայութենէ Ցուրտաւի մէջ բնակած, եւ վիճակին եպիսկոպոսներուն մօտ վրացերէնը եւ հայերէնը ուսած, եւ եկեղեցական կոչման մէջ յառաջացած, Կիւրիոնէ Ցուրտաւի եպիսկոպոս էր ձեռնադրուած, անոր կաթողիկոսութեան առաջին տարին (ՈՒԽ. Բ. 6), այինքն է 599-ին։ Սա սետնելով որ Վրաց հայրապետանոցին մէջ Քաղկեդոնականներէն զատ Նեստորականներն ալ համարձակութիւն կը գտնեն Կիւրիոնի թոյլտուութեամբ, եւ մինչեւ իսկ Նեստորոկան Կիսը եպիսկոպոս ձեռնադրուած է, հարկ սեպեց եղելութիւնները Մովսէս կաթողիկոսին հաղորել եւ անոր մտադրութիւնը հրաւիրել։ Մովսէս իր ծերութեան վերջին օրերուն մէջ զգածեալ, անմիջապէս թուղթ կը մը գրէ ԿԻւրիոնին, ուր հայրաբար խրատելէ եւ սխալած ըլլալը ցուցնելէ ետքը, կը յանձնարարէ երեք ժողովներու դաւանութիւններէն չշեղիլ. Կաւատ թագաւորի օրով Հայոց եւ Վրաց միաբանւոթեամբ հաստատուած վարդապետութենէն չհեռանալ, որ է Բաբգէնի ժողովը (§ 339), փախչիլ ի պիղծ ժողովոյն Քաղկեդոնի եւ յանընդունակ տոմարէն Լեւոնի, Խուժիկ եպիսկոպոսը Վրաստանէն հեռացնել, անոր հակատակիցներն ալ մերժել, եւ միանգամայն վճռաբար կը հրամայէ, ապաշխարեա՛ հանդերձ արտասուօք եւ ողորմութեամբ աղքատաց, եւ ապաշխարեա՛ մեծաւ զղջմամբ (ՈՒԽ. Բ. 8-12)։ Մովսէս կաթողիկոս նամակին հետ կը յղէ եւս Ստեփանոս եպիսկոպոսը, որ էր ի դրան իւրում, որպեսզի բերանացաի ալ պէտք եղածը հաղորդէ (ՈՒԽ. Բ. 7)։ Կիւրիոն ամենայն պատրաստակամութեամբ կ՚ընդունի Մովսէսի հրամանները. Յանդիմանեալ էիք, կը գրէ, որպէս տէր եւ վարդապետ եւ հայր հոգեւոր, որպէս եւ էքդ իսկ՝ երկրպագի եւ շնորհակալ եղէ ձեր հոգաւոր սիրոյդ։ Կը վստահեցնէ թէ Կաւատի ժամանակին միաբանութիւնը անշարժ կը պահէ իր եպիսկոպոսներով, թէ Խուժիկ եպիսկոպոսն ալ մերժած է, երբոր տմացած է անոր չարութիւնը, եւ թէ իբր զղջումի եկած մը ընդունած էր զայն յառաջագոյն (ՈՒԽ. Բ. 12-13)։ Սակայն անկեղծ չէր Կիւրիոն իր յայտարարութեանց մէջ, եւ միայն Մովսէսէ պատկառելէն բռնադատեալ կը գրէր այդ յայտարարութիւնները, զի մինչեւ իսկ Կիսը իսկապէս հեռացուցած չէր, եւ ի ծածուկ զնա ունէր, եւ ինքն բնաւ ոչ մեկնէր ի նմանէ (ՈՒԽ. Բ. 15)։

« 396. Վրաց Ուղղութիւնը   |   398. Մովսէս և Վրթանէս »
© Gratun.org