Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

398. Մովսէս և Վրթանէս

Ծերունի կաթողիկոսը հարկաւ մխիթարուեցաւ Կիւրիոնի յայտարարութեանց վրայ, իր կեանքին վերջին օրերուն մէջ, վասնզի այլեւս Վրաց խնդիր չյուզուեցաւ, Կիւրիոն ալ չուզեց դառնացնել անոր վերջին վայրկեանները։ Թղթակցութիւնները եւ բանակցութիւնները տեղի ունեցան 603 տարւոյ ընթացքին մէջ, իսկ 604-ին կնքեց Մովսէս իր 30 տարւոյ երկարատեւ կաթողիկոսութիւնը։ Եղիվարդեցին Մովսէս պէտք է յիշատակուի աւելի արդիւնաւոր հայրապետներու մէջ, ոչ այնդափ յառաջ բերած նշանաւոր արդիւնքներովը, որչափ բազմադիմի արկածներու հանդէպ ցուցուցած արիասիրտ տոկունութեամբը, եւ Հայոց Եկեղեցւոյն պաշտպանութեան համար կատարած աշխատութիւններովը։ Յունական ազդեցութեան զօրանալը, Մօրիկի ձեռներէց ազդեցութիւնը, ամէն կողմէ պատած ձախող պարագաները, մեծապէս վտանգ կը սպառնային Հայոց Եկեղեցւոյն ինքնուրոյն գոյութեանը, եթէ Մովսէսի խոհական եւ ճարտար, միանգամայն անվրդով եւ հաստատուն գործունէութիւնը չտնուէր Հայ Եկեղեցւոյ գլուխը։ Կարծես թէ ձախող բախտը գերեզմանէն անդին ալ կը հալածէր Մովսէսը, վասնզի զինքն հողին յանձնելէն ետքը անհնար եղաւ իրեն յաջորդ մը տալ, եւ 604-էն մինչեւ 607 դատարկ մնաց հայրապետական աթոռը, բայց այստեղ ալ Մովսէսի նխատես հոգաթութիւնը նպաստեց եկեղեցւոյ։ Ն իր վերջին տարիներուն մէջ իրեն օգնական առած էր Վրթանէս Քչկանորդի՝ քերթող վարդապետը, ինչպէս կը կոչուի ամնէն, թէպէտեւ պէտք է ընդունիլ՝ թէ Քերթող եւ Վարդապետ մակդիրները իբրեւ պատուոյ անուն տրուած են Վրթանէսի՝ իր գիտնական եւ ուսումնական կարողութեան համար, թէ ոչ հարակւ եպիսկոպոսական աստիճան ունեցած է կաթողիկոսական փոխանորդութիւն վարելու կոչուած անձ մը, եթէ Մովսէսի թուղթը տանող ստեբանոսն ալ եպիսկոպոսական աստիճան ունէր։ Վրթանէսի ծագումն ու նխընթացը ծանօթ չեն պատմագիրներէն, իսկ Քերթող անունը կը ցուցնէ թէ Սիւնեաց դպրոցի աշակերտութենէն էր, թերեւս Սիւնի ալ էր հայրենեօք. ամէն առթի մէջ պէտք չէ զայն շփոթել Սիւնեաց եպիսկոպոսո Վրթանէսի հետ (§ 375), որուն Գաբեղեան թուղթ մը ուղղեց, որ 23 տարի ալ պաշտօն վարած է, եւ իրմէ ետքը եկած է Գրիգոր մը, որուն յաջորդած է Քրիստափոր եպիսկոպոս (ՕՐԲ. Բ. 246), որ պաշտօնի անցած է Մովսէսի վերջին տարիները (ՕՐԲ. Ա. 140)։

« 397. Խուժիկ Եպիսկոպոսը   |   399. Վրթանէս Տեղապահ »
© Gratun.org