Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

399. Վրթանէս Տեղապահ

Վրթանէս Քերթող անմիջապէս ձեռք առաւ հայրապետանոցի գործերը, եւ Մովսէսի մահուան վրայ սկսաւ աըոռը կառավարել, իբրեւ տեղապահ,ինչպէս պաշտօնապէս կու տան իրեն այդ անունը Ուխտանէս (ՈՒԽ. Բ. 17), եւ Օրբէլեան (ՕՐԲ. Ա. 140), եւ Ցուրտաւացին (ԹՂԹ. 10), եւ երեք տարի վարեց պաշտօնը, մինչեւ որ կաթողիկոսական ընտրութիւն կատարուեցաւ։ Պատմագիրք համաձայն եւ աթոռոյ երկարատեւ պարապութիւնը յիշել, այլ կը լռեն, թէ ինչ եղաւ ընտրութեան երկարաձգելուն պատճառը։ Չամչեան կը կարծէ թէ եպիսկոպոսներ պատկառեցան ընտրելիին վրայ, եւ գործը Սմբատի գալուն թողուցին (ՉԱՄ. Բ. 302)։ Սակայն Սմբատին Հայաստան գալը շատ ետքը, երրորդ տարւոյն վերջերը խօսուեցաւ, իսկ երկպառակութիւնն ալ չէր կրնար այնչափ զօրաւոր ըլլալ, որ մեծամասնութեան մը կազմուիլը արգիլէր։ Միւս կողմէն անտեղի կը գտնենք ենըադրել որ Վրթանէս աշխատած ըլլայ ընտորւթիւնը խափանել, որպէսզի պաշտօնը իր ձեռքը մնայ։ Վասնզի աւելի պիտի ուզէր ընտորւթիւնը փութացնել եւ կաթողիկոս ընտրուիլ, ինչ որ շատ հաւանական էր։ Իսկ եթէ եպիսկոպոսներ իրմէ դժգոհ էին, ընտրութիւնը պիտի փութացնէին, որպէսզի Վրթանէսը գործերէ հեռացնեն։ պարսից արքունիքին կողմէն արգելք մը մտածելու համար ալ բաւական նշաներ չկան, վասնզի կաթողիոկոսի պակասութիւնը Պարսից բաժինի Հայերը կը տկարացնէր Յունական բաժինի Հայերուն առջեւ, ինչ որ Պարսիկ քաղաքականութեան նպաստաւոր չէր, մանաւանդ երբ յունական բաժինի մէջ կը նստէր Յովհան Բագարանցին իբր կաթողիկոս Հայոց։ Եւ ոչ ալ կրնանք ըսել թէ Խոսրով իր Հայերը կը սիրէր ընկճել ի շնորհուկս Յունաց կայսեր, վասնզի Խոսրով այդ բանը կրնար ընել պարզապէս Մօրիկի անձին հանդէպ, իսկ 604-ին Մօրիկ արդէն սպանուած էր եւ Փոկաս կայսրութեան անցած, որուն դէմ ուժգին պատերամզ կը մղէր Խոսրով (§ 394)։ Ըստ այսմ անլուծելի կը մնայ ընտրութեան յապաղելուն իսկական պատճառը։ Բայց եթէ կը ներուի հաւանական կարծիք մը յայտնել, մենք պիտի ըսենք թէ ասոր պատճառ տուաւ Յովհաննէս Բագարանցիի հակաթոռ կաթողիկոսութիւնը։ Հայաստանի մեծագոյն մասկ Յունական բաժինին անցած էր, Յունական բաժինին եպիսկոպոսներուն մէջ ալ նշանաւոր եւ զօրաւոր մաս մը կար քաղկեդոնական վարդապետութեան հակառակ, Բագարանցին ալ բռնադատութեան ներքեւ։ Յոյներուն համակերպած էր ու միտք եւ ուղղութիւն փոխելէ հեռու չէր։ Պարագաներուն համաձայն է կարծել թէ եպիսկոպոսներուն մէջ կը տիրէր աթոռին պառակտումը վերցնելու միտքը, Բագարանցիին Ազատ գետը անցընել տալով եւ Դըւնայ աթոռը տանելով, ամէն առթի մէջ Հայոց Եկեղեցւոյն աւանդական ուղղութիւնը պահելու հայմանով։ Այդ նպատակին համար հարկ եղած բանակցութիւններ, եւ դժուարութիւնները հարթելու համար խորհրդակցութիւններ, կրցած են երկարաձգել տալ ընտորւթեան ձեռնարկը։

« 398. Մովսէս և Վրթանէս   |   400. Քաղաքական Կայսրութիւնը »
© Gratun.org