Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

401. Սորմենասի Նամակը

Նախապէս կը գտնենք Սորմենասի ստրատելատէն Վրթանէսի ուղղուած գիր մը, եւ Վրթանէսի տուած պատասխանը։ Սորմենասի գիրը աւելի հայրապետի քան թէ զօրապետի մը գրիչէն ելածի ոճն ունի, սակայն այն ժամանակներ դիւանագէտներուն հմտութիւնն ալ մեծաւ մասամբ եկեղեցական եւ աստուածաբանական էր։ Սորմենաս կը յիշէ որ բազում անգամ բերանացի եւ գրաւոոր յարաբերութիւններ ունեցած է Վրթանէսի հետ, առանց ճշդելու թէ երբ, բայց հարկաւ Վրթանէսի իբր պատուիրակ ժողովներու գացած ատենը (§ 389), եւ յուսացած է զայն իրեն համամիտ ունենալ, բայց նա վերջէն օտարաբար է վարուած, եւ գրած է թէ ինքնիրեն առանց աթոռակցաց իւրոց բան մը չի կրնար ասել կամ լսել, մինչ իբր տեղապահ եւ իբր քերթող ճոխանալով, սնափառութեամբ ինքզինքը տխմար եւ միամոլար մարդկան առջեւ կը ծախէ, եւ ցուցանէ զանձն իւր, թէ ես իսկ եի վարդապետութիւն։ Ասոր վրայ քաղկեդոնական վարդապետութեան բացատորւեաթնց կը մտնէ, պԴէսոկորոս եւ Տիմոթէոս Աղեքսանդրիացիները նզովեալ կը ճանչնայ, հին սուրբ հայրեր կը յիշէ, եւ կը յաւելու թէ ոչ կարօտիմք Խորասանիկ եւ Ատրպատին կանոնադրութեան եւ վարդապետութեան, ակնարկելով Պարսկաստանի Հայերուն։ Խօսքը կը վերջացնէ առաջարկելով, որ Վրթանէս պատուիրէ եպիսկոպոսաց եւ երեւելի քահանայից ժողովի գումարուիլ, ուր ինքն ալ զառաջնորդ մերոյ եկեղեցւոյ հրաւիրէ գտանիլ անդ միաբանութեամբ, որպեսզի համաձայնութիւն գոյանայ եւ լինի մի հօտ եւ մի հովիւ (ԹՂԹ. 90-92)։ Այս քաղուածը յայտնապէս կը ցուցնէ թէ Սորմենասի մտադրութիւնն է՝ Հայերը քաղկեդոնական վարդապետութեան հետեւողութեամբ աթոռներու միացման բերել Բագարանցիին իշխանութեան ներքեւ, որուն կ՚ակնարկէ զառաջնորդ մերոյ եկեղեցւոյ յիշած ատեն, ինչպէս եւ մի հօտ մի հովիւն ալ, Հայերուն մէկ աթոռի եւ մէկ հայրապետի ներքեւ միանալը կը նշանակէ։ ՎՐթանէս, ոչ միայն սկզբունքի խնդիրէն, այլ եւ նախատական ակնարկներէն զգածուած խստիւ կը պատասխանէ Սորմենասի։ Նա Վրթանէսը անուանած էր նոր կարապետ եւ յառաջընթաց Նեռին (ԹՂԹ. 90)։ Վրթանէս այդ կոչումը կը դարձնէ անոր՝ որ ազգի միոյ ապստամբութեան պատճառ եղեալ է (ԹՂԹ. 94), որով կ՚ակնարկէ Բագարանցիին, կամ Բագարանցին պաշտպանողին։ Սորմենասը կը յանդիմանէ քաղկեդոնականութեան շչհաւանող եկեղեցականներու վրայ գործածուած բռնու թիւններուն եւ հալածանքներուն համար, մի առ մի անոր կը դարձնէ նախատական բացատրութիւնները, Սուրբ Գիրքէն եւ առաջին ժողովներէն քաղուած փաստերով։ Կը հերքէ քաղկեդոնական երկուքութիւնը, եւ կը հրաւիրէ Յոյները որ առաջ իրենց երկրին մէջ տարածուած անթիւ աղանդոց շփոթութիւնները վերցնեն, եւ ետքէն Հայերուն ուղղութիւն սորվեցնելու ելլեն։ Վասզի, կ՚ըսէ, յորժամ ոք իւրում տան վերակացութիւն առնել չգիտիցէ կամ չզօրիցէ, զիա՞րդ ի վեհագունից հրապարակախօս համարձակեալ հրաման տայցէ ճոռոմաբանելով։ Իսկ ժողով գումարելու առաջարկը լռութեամբ կը մերժէ (ԹՂԹ. 93-98)։ Սորմենասի հետ յարաբերութիւնը շարունակութիւն չ՚ունենար, կամ գոնէ մեզի յիշատակ չէ հասած։ Ոչ միայն Վրթանէս քերթող եւ Պարսկական բաժինին եպիսկոպոսներ չէին հաւաներ Սորմենասի ուզած միաբանութեան, այլեւ Յունական բաժինին եպիսկոպոսներուն մի մասն ալ, Մանասէի եւ Յովհաննէսի գլխաւորութեամբ (§ 390), բացարձակապէս դէմ էին այդ գաղափարին։ Այդ պարագաներն են, որ ինչպէս անգամ մը դիտել տուին (§ 399), արգելք եղան Մովսէսի յաջորդին անմիջական ընտրութեան, եւ տեղապահական միջոցը երկարեցին։

« 400. Քաղաքական Կայսրութիւնը   |   402. Խոտաճարակ Մարտիրոսներ »
© Gratun.org