Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

402. Խոտաճարակ Մարտիրոսներ

Տարիներու ժամանակագրական կապակցութեամբ եւ իբրեւ միջանկեալ պատմութիւն, յիշենք այստեղ Խոտաճարակներուն նահատակութիւնը, զոր տուած է Մամիկոնեան պատմիչը։ Եօթն են ասոնք, չորսթ ի կողմանց Յունաց եւ երեքը ի կողմանց Սագաստանաց, որ է ըսել Յունական եւ Պարսկական բաժիններու Հայերէն, որոնք կանուխէն քաշուած էին Իննակնեան վանքին շուրջը Աւետեաց բլուրին քարայրներուն մէջ, որ յայտնի են մինչեւ ցայսօր։ Ասոնք որոշեալք յամենայն մարմնական հեշտութեանց կ՚ապրէին խոտաճարակ սնունդով, այսինքն լեռներէն քաղուած խոտերով, եւ էին կեցեալ ի սոյն խստակրօնութեան ամս քսան (ՄԱՄ. 9), որով 584-էն ճգնաւորութեան սկսած կ՚ըլլան։ Երբ Խոսրով Միջագետքի կողմէն Յոյներուն դէմ կը պատերազմէր, իր քեռորդին Միհրան, յատուկ բանակով Հաշտեանք եւ Տարոն գաւառներուն վրայ քալեց, աւերելով եւ աւարելով գաւառներ եւ քաղաքներ, գիւղեր եւ վանքեր։ Գլակայ Ս. Կարապետի վանքն ալ աւարառուներուն ախորժակը սրեց, միաբաններ իմանալով անոնց հասնիլը գանձը պարպեցին, իրենք ալ ցրուեցան եւ այն ատեն Խոտաճարակներ վանք եկան սրբավայրին պահպանութեան (ՄԱՄ. 16)։ Պարսիկ գունդը վրայ հասնելով, իր յուսախաբութեան ցասումը թափեց պահապան ճգնաւորներուն վրայ, եւ առաջ Պօղիկարպոս գլխատուեցաւ, որ գլխաւորնին էր, եւ հետզհետէ միւս վեցերն ալ, Թէովնաս, Սիմէոն, Յովհաննէս, Եպիփան, Դիմառիոս եւ Նարկիսոս (ՄԱՄ. 19)։ Երեք օր ետքը, զինուորներուն հեռանալուն վրայ փախստական միաբաններէն ոմանք դառնալով թաղեցին նահատակները՝ Անտոնի եւ Կրօնիդէսի գերեզմաններուն քովը (ՄԱՄ. 20), ուր եւ կը պատուուին մինչեւ ցայսօր։ Նահատակութան օրը յիշուած է քաղացի 4-ին, Հինգշաբթի օր, ժամը 9-ին (ՄԱՄ. 19), իսկ տարին սովորաբար ընդունուած է 604, Խոսրովի արխշաւանքներուն տարին, եւ իրօք ալ այն տարի քաղոցը Երկուշաբթի կը սկսի, որով 4-ը կը լինի Հինգշաբթի, եւ հռոմէական տոմարով կ՚իյնա Հոկտեմբեր 29-ին։ Ժամանակին առաջնորդին անունը գրուած է Թոդիկ (ՄԱՄ. 20), որ իբրեւ նոյն կը ներկայացուի վերագոյն Թադէոս կոչուածին հետ (ՄԱՄ. 8), որով թերեւս յարմարագոյն լինէր Թադիկ կարդալ, եւ կը գրուի Աըանասէ սկսելով հինգերորդ, եւ կը յիշուին Աթանասի 10, Կոմիտասի 8, Ստեփանոսի 6, Բարսեղի 8, եւ Թադէոսի 30 տարիներ։ Աթանասը յիշեցինք տոմարի նորոգութեան ռաթիւ (§ 384), եւ անկէ ետքը միջանկեալ 22 տարիները չենք հակառակիր 604-ին Թադէոսի կամ Թոդիկի առաջնորդութիւնը ընդունելու։ Միայն թէ դժուար կ՚ըլլայ ընդունիլ Կոմիտասի եւ Ստեփանոսի առաջնորդութիւնները, որք ժամանակակից եղած են Աբրահամ եւ Կոմիտաս յաջորդ կաթողիկոսներուն, որոնք ընտրուեցան՝ Աբրահամ 607-ին եւ Կոմիտաս 615-ին։ Մեր պատմագիրնրուն ժամանակագրական անճշդութեանց դիմաց կը գտնուինք շարունակ, զորս դժուար է մեկնել, բայց եթէ համանուններու շփոթած ըլլալը ենթադրելով։ Ասկէ ետքը Մամիկոնեան Յովհաննէս երկարօրէն կը պատմէ մինչ որ Վահան՝ Գայլ մականուանեալ (ՄԱՄ. 15) եւ որդին Սմբատ, Մամիկոնեան տանուտէրներ, գործեցին Միհարն եւ Վարշիր եւ Վախտանգ Պարսիկ զօրավարնեորւն դէմ, Տարոնոյ գաւառին եւ Ս. Կարապետի վանքին պաշտպանութեան համար, Փոկասի կայսրութեան առաջին տարիները (ՄԱՄ. 15-29)։

« 401. Սորմենասի Նամակը   |   403. Մովսէս Ցուրտաւացի »
© Gratun.org