Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

403. Մովսէս Ցուրտաւացի

Կիւրիոն վրաց կաթողիկոս, որ Մովսէսի կենդանութեան ատեն չէր համարձակած ինքզինքը յատնել եւ իր մտադրութինը առջեւ տանիլ, այլեւս զգուշաւորութեան պէտք չզգաց իբրեւ մեռաւ Մովսէս ւաթողիկոսն, մանաւանդ որ աթոռն ալ դատարկ մը մնար, եւ Կիւրիոն ինքզինք աւելի բարձր կը տեսնէր քան Հայոց աթոռին տեղապահը։ Այսուհանդերձ ուղղակի բան մը չըրաւ, այլ անուղղակի կերպով ուզեց ծանրանալ Ցուրտաւի եպիսկոպոս Մովսէսի վրայ, որ Կիսի ձեռնադրութեան խնդիրը յուզած էր (§ 397), եւ որ Հայ Եկեղեցւոյ դաւանութեան նախանձնախնդիր, գրեթէ միակ էր՝ որ Վրաց աթոռին եպիսկոպոսներուն մէջ ԿԻւրիոնի միտքին չէր հետեւեր։Մովսէս բնիկ Հայ՝ Տաշիրք, այժմ Լօռի գաւառի Մեհենկերտ գիւղէն, եւ Ցուրտաւի մէջ տղայութենէ ի վեր մնալով իսր Վրացի եղած էր եւ Ցուրտաւի եպիսկոպոսարանին ծառայութեամբ յառաջացած, եւ իր գործունէութեամբ Կիւրիոնի ալ սիրելի եղած, եւ անկէ եպիսկոպոս ձեռնադրուած էր, ինչպէս յիշեցինք (§ 397)։ Մովսէս մինչեւ իսկ համարձակապէս քաղկեդոնականութեան դէմ կը քարոզէր, եւ Վրաց կաթողիկոսարանին երկդիմի ընթացքը կը քննադատէր, եւ այս իրեն աւելի կը կը յաջողէր, որովհետեւ Ցուրտաւ Հայաստանի սահմանակցութեան մէջ հայաշատ վիճակ մըն էր, եւ ընդհանուր Հայութեան կողմէ յաճախած տեղ մըն էր՝ Շուշանիկի գերեզմանին (ՈՒԽ. Բ. 35) եւ Մծխիթայի խաչին եւ Մանգղեաց խաչին ուխտագնացութեանց համար (ԹՂԹ. 194)։ Ցուրտաւի վիճակին մէջ հայերէն եւ վրացերէն պաշտամունք անխտիր կը կատարուէին, եւ եթէ Վրացիներ թոյլ էին հնաւանդ դաւանութեան մասին, Հայեր ամուր էին, եւ Մովսէս եպիսկոպոս նշանաուր զօրութիւն ու բազմութիւն ունէր իր կողմ իր վիճակին մէջ։ Կիւրիոնի նպատակն էր այդ խոչընդոտը վերցնել իր վիճակէն, եւ այս եղաւ Մովսէս եպիսկոպոսի հանդէպ բռնած ընթացքին նպատակը։ Իբր առաջին քայլ հրաման կը ղրկէ Ցուրտաւի եպիսկոպոսին եւ կոչէ առ ինքն (ՈՒԽ. Բ. 18)։ Մովսէս կաթողիկոսի մահուընէ ինչչափ ետքը առաւ այս որոշումը, որոշ գրուած չէ։ Ուխտանէս Կիւրիոնի կեղծաւորեալ ընթացքը կը դնէ ամս հինգ, զերկուս ամս Մովսէսի ատեն 602-է 604, եւ զերկուս ամս զկնի մահուան (ՈՒԽ. Բ. 16), որ 5 չի տար, եւ հետեւաբար երկրորդ մասը պէտք է կարդալ՝ զերիս ամս զկնի մահուան, ինչպէս ուրիշ տեղ գրուած է (ՈՒԽ. Բ. 23), որ կ՚ըլլայ ամբողջ տեէապահութեան միջոցը, եւ անորոշ կը մնայ Ցուրտաւի եպիսկոպոսին Կիւրիոնէ կոչուելուն ատենը, ինչչափ ալ ոմանք, որոշակի երկու տարի վերջը դրած են, Ուխտանէսի առաջին խօսքերուն կրթնելով (ԱԿԻ. 45)։ Այսուհանդերձ մենք ալ կ՚ընդունինք թէ օրը օրին չկոչեց, իբրեւ մեռաւ Մովսէս կաթողիկոսն, եւ տարիի մը չափը անցաւ մինչեւ որ Կիւրիոն գործունեայ դերի մը ձեռնարկեց, որուն հարկաւ առիթ տուաւ Ցուրտաւացին իր համարձակ դիտողութիւններով։

« 402. Խոտաճարակ Մարտիրոսներ   |   404. Ցուրտաւացին Կը Քաշուի »
© Gratun.org