Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

405. Առաջին Նամակ

Յովհաննավանքի մէջ հանդարտ չէր կրնար մնալ Մովսէս։ Ի հարկէ ինչ ինչ կերպեր փորձեց ԿԻւրիոնի ընթացքին արգելք դնելու, մինչ Կիւրիոն ալ նոյնիսկ Ցուրտաւի մէջ Մովսէսի ազդեցութիւնը կոտրելու կ՚աշխատէր։ Մովսէս կը պարտաւորուի գրել ի հայ լելու ցիշխանութիւն Ցուրտաւայ եկեղեցւոյն (ԹՂԹ. 111), իր դաւանակից Հայերը զօրացնելու եւ Վրաց կաթողիկոսարանին նոր ուղղութեան դիմադրելու համար։ Մովսէսի առ Ցուրտաւացիս գրած Շրգայական թուղթը, համառօտելով յառաջ կը բերէ Ուխտանէս (ՈՒԽ. Բ. 28), այլ ամբողջաբար կը գտոնւին Գիրք Թղթոցին մէջ (ԹՂԹ. 113-118)։ Մովսէս յայտնապէս կը գրէ, թէ տեսնելով որ դաւանական սխալ ուղղութիւն մը կը սկսի, հարկ սեպեց ճշմարտութիւնը յայտ յանդիման մէջտեղ դնել, սակայն, կ՚ըեէ, որչափ յանդիմանեցաք,առաւել եւս սպառնացեալ եղեաք, մինչեւ հալածիլ (ԹՂԹ. 114)։ Անկէ կ՚անցնի ուղիղ դաւանութիւնը վկայութիւններով բացատրել, եւ որովհետեւ նեստորականութիւնն ու քաղկեդոնականութիւնը հրէական կը կոչուէին, Յիսուսը աստուածութենէ զատուած իբր սոսկ մարդ ցուցնելնուն համար, կը յիշէ Երուսաղէմի կործանումը, իբր զի որք զնոցայն ախքանան, ընդ նոսին եւ պատճելոց են իբր տէրուրացներ (ԹՂԹ. 115)։ Վերջին մասին մէջ դաւանական բացատրութիւնները կ՚ընդարձակէ, Մարկիանոս կայսրը եւ Պուղքերիա կայսրուհին՝ որք Քաղկեդոնի որոշման պատճառ եղան՝ աղանդակիցք Նեստորի կը կոչէ, եւ վերջապէս կը յորդորէ իրեն հօտը հնաւանդ դաւանութեան վրայ հաստատուն մնալ։ Շրջագայական թուղթին կցած է Պատճառք չորրորդ ժողովոյն երկաբնակաց մակագրեալ ընդարձակ գրուած մը, որուն մէջ Քաղկեդոնի ժողովին գումարման եւ հետեւանաց պատմութիւինը մանրամասնաբար տուած է (ԹՂԹ. 119-127), եւ զոր հարկաւ կազմած ու հրատարակած եւ ցրուած է Մովսէս՝ միտքերը լուսաւորելու համար։ Այս ամենէն ետքն է, որ Մովսէս իր ճիգերէն արդիւնք մը ձեռք չկրնալով ձգել, կը պարտաւորուի Հայոց կաթողիկոսութեան դիմել, որ մինչեւ այն ատեն բոլորովին անտեղեակ կը մնար Կիւրիոնի եւ Մովսէսի խնդիրէն։ Համառօտ գիր մը կ՚ուղղէ Վրթանէս տեղապահին զոր իերն հայրաձեւ եւ մերձաւոր կը կոչէ, իրեն գլուխն եկածը կը պատմէ, ցուրտաւացիներուն գրած ըլլալը կը յիշէ, եւ կը խնդրէ որ Վրթանէս ալ անոնց յորդորական մը գրէ։ Մովսէսի բոլոր ուշադրութիւնը իր վաճակին վրայ է, տակաւին Կիւրոնի համար ակնարկ մը չունի, եւ անոր համար բան մը չի խնդրեր (ԹՂԹ. 110)։ Վրթանէս սիրով կ՚ընդունի Մովսէսի աշաջարկը, համառօտիւ կը պատասխանէ եւ կը յիշէ, որ եթէ կամի Քրիստոս Աստուած, ի մօտ աւուրս ւաթողիկոս կամին նստուցանել (ԹՂԹ. 112), որով պարզապէս հեռաւոր պատրաստութեանց կ՚ակնարկէ, եւ որոշուած գործի մը բնութիւնը չունի։ Ցուրտաւացիներուն ալ շրջագայական մկ կը յղէ Վրթանէս (ԹՂԹ. 130), իսկ Ցուրտաւացիք թէ իրենց եպիսկոպոսին եւ թէ կաթողիկոսական տեղապահին կը պատասքանեն իրենց հաստատմոտութիւնը վստահեցնելով։ Սակայն կը յայտնեն Մովսէսի՝ որ իր վիճակը չդառնայ, զի իրենք ալ պիտի պարտաւորուին թողուլ եւ գնալ ի բաց (ԹՂԹ. 129)։ Տեղապահին ալ կը յայտնեն, որ ցորչափ բռնաւոր գոռոզի, որ հայրապետս անուանի դիպեալ են, պիտի պարտաւորուին թողուլ զաշխարհս եւ գնալ (ԹՂԹ. 132)։ Ցուրտաւացոց այդ յայտարարութիւնները կը պարզեն Կիւրիոնի բռնած անտեղի եւ անտանելի ընթացքը։ Այդ առաջին թղթակցութիւններով կ՚անցնին 606 տարւոյ սկիզբները։

« 404. Ցուրտաւացին Կը Քաշուի   |   406. Երկրորդ Նամակը »
© Gratun.org