Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

407. Թղթոց Գիրքը

Այդ վերջին գրութիւնները տեղի ունեցած են 606 տարւոյ ընթացքին մէջ, իսկ թղթակցութիւնները եւ ջանքերը դադարած են Կիւրիոնի կողմէն ցուցուած բացարձակ ընդդիմութեան վրայ, որք անօգուտ կը դարձնէին այլեւս ամէն փորձ ու ճիգ։ Վրթանէս ինքն ալ Մովսէսը հանդարտութեան կը յորդորէ, դու տէր, աղօթեա՝ խրատով, մանաւաանդ որ աթոռոյ պարապութեան վերջ տալու գործը ամենուն միտքին մէջ կը զօրանար, եւ ի ժամուս պնդեալ են առաջնորդ կարգել, կ՚ըսէ Վրթանէս (ԹՂԹ. 14), որով համբերութեան կը հրաւիրէ եռանդոտ Ցուրտաւացին։ Այդպէս կ՚անցնի 606-ի վերջին մասը։ Իսկ Մովսէս Յովհաննավանքի առանձնութեան ձանձրութիւնը կ՚ուզէ փարատել, քաղկեդոնական խնդրոյն վրայօք եղած գիրքերը ու գիրերը հաւաքելով եւ արտադրելով, որպէսզի լիագոյն ուսումնասիութեամբ կարենայ օր մը մաքառիլ Կիւրիոնի եւ անոր համախոհներուն հետ, որուն կը յուսայ պատեհը ունենալ, երկուց աշխարհաց եպիսկոպոսներով եւ իշխաններով գումարուելիք ժողովի մը մէջ։ Մովսէս իր երրորդ նամակին մէջ Վրթանէսի կը գրէ, թէ ստացած է Տիմոթէոս Աղեքսանդրացիի զգիրս բովանդակ, եւս եւ բոլոր այն թուղթերթ որ ի սուրբ եկեղեցւոջդ առ ձեզ գտան։ Իր ձեռքը հասած են նաեւ այլ թուղթք բովանդակ տեղեաց տեղեաց երանելի վարդապետաց։ Ասոնք ամէնքը հաւաքեցի եւ զամենայնն գրեցի կ՚ըսէ, եւ կը խնդրէ որ Զենոնի եւ Անաստասի հրովարտակներն ալ յղէ, եւ միանգամայն տեղեկացնէ, թէ որպէս վերջին անգամ նորոգաձեւուոթիւնն շարժեալ կործանեաց զբազում եկեղեցիս (ԹՂԹ. 140), այսինքն է կ՛ուզէ գիտնալ Յուստինոսի ժամանակ քաղկեդոնականութեան զօրանալուն պատմութիւնը, զոր արդէն յիշեցինք (§ 406)։ Մովսէսի այդ աշխատութիւնը կարծել տուաւ ոմանց, թէ նոյնինքն Մովսէս Ցուրտաւացին եղած ըլլայ Գիրք Թղթոցին հեղինակը (ԱԿԻ. 43)։ Սակայն մեր կածեօք շտապուած դատողութիւն մըն է այս, աննշանակ առնչութեան մը վրայ հիմնուած։ Մովսէս իր կիրառութեան համար հակաքածոյ մը կազմելու աշխատած է, եւ ոչ թէ հանրային երկասիրութիւն մը պատրաստած, նա ոչ թէ Հայոց Եկեղեցւոյ Թղթոց հաւաքումն է կազմած, այլ ամբողջ գիրքեր ալ անցուցած է ինր հաւաքածոյին, ինչպէս կը յիշէ Տիմոթէոս Աղեքսանդրացւոյն գիրքերը։ Գիրք Թղթոցը Հայոց հայրապետանոցին մէջ սկսած պաշտօնական հաւաքածոյ մըն է, եւ անկէց է որ Մովսէս կը ստանայ եւ կ՚ընդօրինակէ, անկէց է որ իր պակասներն ալ կ՚ուզէ, հետեւաբար ինքն չէ անոր առաջին հեղինակը։ Սոյն Գիրք Թղթոցին մէջ նշանաւոր տեղ մը կը գրաւեն նոյնինքն Մովսէսի գիրերը, եւ դժուարին կ՚ըլլայ հաւատացնել, թէ նա ինքնզինքն ալ հհեղինակութեանց կորգ անցուցած ըլլայ։ Ուստի չենք կարծեր որ արդարանայ Ցուրտաւացաին Գիրք Թղթոցի հեղինակ ըսելու կարծիքը, այլ պէտք է ընդունիլ թէ այն հետզհետէ կազմուած է Դըւնայ կաթողիկոսարանին մէջ, իբրեւ դիւան հայրապետանոցի, եւ հետզհետէ բարդուելով իր ակնոնաւոր լրումթ ստացած է Օձներցիին ձեռքով, վասնզի անկէ ետքը եղած յաւելուածները շատ անկանոն եւ կցկտուր ձեւ մը առած են (ԹՂԹ. Ե. )։

« 406. Երկրորդ Նամակը   |   408. Սմբատ Եւ Ընտրութիւնը »
© Gratun.org