Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

408. Սմբատ Եւ Ընտրութիւնը

Երեք տարի կ՚ըլլար որ Հայոց կաթողիկոսական աթոռը պարապ կը մնար, բայց երբէք կաթողիկոսի ընտրութեան խորհուրդը բարձի թողի եղած չէր։ Վրթանէս առաջին թուղթին մէջ, զայն ի մօտ աւուրս կը ցուցնէր, եւ երկրորդ թուղթին մէջ ի ժամուս պնդեալ են կ՚ըսէր, բաց կատարումը կ՚երկարէր։ Յունական բաժինին մէջ Բագարանցին կար, նոր կաթողիկոս մըն ալ Պարսկական բաժինին մէջ աղիտաբեր կրնար ըլլալ, եթէ Յունական բաժինին եպիսկոպոսները առանց իրենց ընտրուած կաթողիկոսը ընդունիլ չուզէին. իսկ երկու կողմերը համաձայնելով ընտրութիւն կատարելու համար, Պարսկական կողմը պէտք եղած ազդեցութեան տէր մէկը չկար, մինչ Յունական բաժինին մէջ ազդու կերպով կը գրոծէր Սորմենաս ստրատելատ (§ 401), եւ այն կողմի նախարարներն ալ չէին կարող ընդդիմանալ։ Ազգին մէջ միակ ազդեցութեան տէր անձը Սմբատ Բագրատունին էր, բայց այն ալ հեռի հայկական կեդրոնէն ՎՐկանի մարզպանութիւնը կը վարէր, պատերազմներով զբաղած էր, եւ տեղէն չէր կրնար հեռանալ, եւ եթէ կարենար ալ՝ առանց արքունի թոյլտուութեան մեկնիլ օրէնի չէր։ Միւս կողմէն հնար չէր որ Սմբատ անտարբեր մնար ազգային գործերուն, եւ յարաբերութիւն չունենար տեղապահութեան հետ։ Պէտք է ըսել, որ երբ Վրթանէս մերձակայ ընտորւթեան վրայ կը պիմնուէր, Սմբատ 8 տարի Վրկանի մարզպանութիւնը վարյլէն ետքը, արքունի դուռը կ՚երթար, եւ բազում մեծարանօք կ՚ընդունուէր, եւ արտօնութիւն կ՚առնէր երթալ տեսնել զերկիր իւր, եւ հրաման կը ստանար շինել զեկեղեցի Սրբոյն Գրիգորի որ ի Դուին, շարժումի ատեն կործանածը, եւ միանգամայն կը փութար խնդրել հրաման յարքայէն, զի կարգեսցեն տեսուչ խնամող եկեղեցւոյ, այսինքն է որ կաթողիկոս ընտրեն։ Սմբատի այդ հրամաններով գալը կը ցուցնէ, թէ առաջուընէ պատրաստած էր ընելիքը, եւ թէ ուղղակի Հայաստանի գործերուն համար կու գար, անանկ որ երթալ տեսանել զերկիր իւր բացատրութիւնը, անգամ մը իր տունը գալ տեսնել պիտի չիմացուի, այլ իր ազգին գործերը տեսնել կարգադրել (ՍԵԲ. 102)։ Մինչեւ իսկ Ուխտանէս կը համարձակի գրել Սմբատի համար, թէ ելից զթերութիւն ըագաւորի եւ զպակասութիւն հայրապետի (ՈՒԽ. Բ. 56), որով աւելի եւս կը հաստատուի Սմբատի վարած իշխանաւոր դերը։ Իրեն համար ըսող ալ կայ թէ մարզպան էր Հայոց Կ(ՈՒԽ. Բ. 17), կամ թէ Կմարզպան էր Հայոց ի հրամանէ Խոսրովու (ԱՍՈ. 86), բայց պէտք չէ իմանալ որ Հայաստանի մարզպանութիւնն ալ Սմբատի տրուած ըլլայ Վրկանի մարզպանութեան հետ. այլ միայն բացառիկ իշխանութիւն մը կրօնական գործերը կարգադրելու։ Որովհետեւ Շահրայէնպետ մարզպանէն ետքը, զոր վերջին անգամ յիշեցինք (§ 400), մարզպանունթիւնը վարած են Պարսեանպէտ Պարշընազդատ, ապա Նամգարուն Շոնազպ, ապա Շահրապղական, ապա Ճռոճ Վեհտն, որով կը հասնինք Հերակլի կայսրութեան ատենը (ՍԵԲ. 126), եւ այս շարքին մէջ Սմբատ բնաւ չի յիշուիր։

« 407. Թղթոց Գիրքը   |   409. Ժամանակաց Ճշդութիւն »
© Gratun.org