Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի

412. Փոխադարձ Ձեռնարկ

Այդ կանոնները ժողովական վճռով հաստատուելէն ետքը, բոլոր ժողովականներթն ձեռնարկ կը պահանջուի, այսինքն է իրենց դաւանութեան ստորագրեալ յայտարարութիւն, եւ որպէսզի այն ոմանց համար ստորնացուցիչ ձեւ չառնէ, ամենէն առաջ այդ ձեռնարկը կու տան այն եպիսկոպոսները, որք երբեք շեղած չէին եւ որոնց վրայ կասկած ալ չկար։ Այս ձեւը նոյնինքն Սմբատի մէկ մտածմունքը եղած է, ինչպէս յայտնպէս ալ գրուած է, թէ ձեռնարկը խնդրեաց Սմբատ Վրկան մարզպան։ Ամենէն առաջ ձեռնարկը կը ստորագրեն վերը յիշուածներէն Բասենոյ, Սիւնեաց, Ռշտունեաց, Ամատունեաց, Անձեւացեաց, Գողթան, Մեհունեաց, Բուժունեաց, Առնոյ եւ Ելոյ կամ Կայէնի եպիսկպոսները (ԹՂԹ. 149), որոնք գումարման առթիւ իբրեւ գլխաւորնր յիշուեցան (§ 410)։ Ուխտանէսի օրինակին մէջ (ՈՒԽ. Բ 57), սակայն պէտք չենք տեսներ անոր անունն ալ աւելցնել, քանի որ յետոյ անոր անունը ուրիշ դասակարգի մէջ պիտի տեսնենք։ Ձեռնարկը գրուած է յանունՍմբատ Վրկան մարզպանի, եւ տեառն Գիգայ Դաշտկարանի, եւ վարդապետի Հայոց Շարսաղարի։ Սմբատի անունը յայտնի է, Շարսաղարն ալ գիտենք թէ է Վրթանէս այս վարդապետ Հայոց Շարուղար (ՈՒԽ. Բ. 60), թէպէտ չկարենանք ճշդել Շարսաղար կոչման բուն իմաստը։ Իսկ Գիգ տէր Դաշտկարանի, անծանօհ մնացած է պատմութեան մէջ։ Այլ դիտելով որ միշտ մարզպանէն ետեւ եւ տեղապահէն առաջ յիշուած է, պէտք է ըսել թէ բարձր դիրք ունեցող մէկն է, ինչպէս կրնայ ըլլալ Պարսիկ մարզպանին հետ գտնուող եւ հազարապետութեան պաշտօն վարող Հայ նախարարը։ Բայց Գիգ եւ Դաշտկարան անունները, ոչ Հայ անձի եւ ոչ Հայ գաւառի մը վրայ յիշուած են, եւ կրնայ մտածուիլ որ Հայ հազարապետը պարսիկ կոչում առած է, կամ թէ Գիգ անունըթ Գրիգորի աղաւաղեալն է, ինչպէս ինչպէս տեսանք Ներսէսը Ներս եւ Մուշեղը Մուշ եղած։ Իսկ տորւած ձեռնարկը համառօտ յայտարարութիւն մըն է սուրբ եւ ուղղափառ հաւատոյ, համաձայն մեր հարանց եւ երանելի վարդապետաց դաւանութեան, եւ հերքումն ամէն հերձուածողաց, Քաղկեդոնի ժողովն ու Լեւոնի տօմարն ալ մէկտեղ (ՈՒԽ. . Բ 149)։ Եւ որպէսզի գործը երկկողմանի ըլլայ, փոխադարձաբար Սմբատ մարզպան եւ Գիգ Դաշտկարան եւ Շարսաղար վարդահպետ ալ նոյն ձեռնարկը մատուցին եպիսկոպոսաց դասուն (ԹՂԹ. 158) եւ Սմբատ ամէնքն ալ ստորագրել եւ մատանեօք կնքել տալով ի պեհ դրաւ, եւ եդ ի սուրբ եկեղեցւոջն (ՕՐԲ. Ա. 143)։ Թղթոց Գիրքը եւ Ուխտանէս պատմիչ յայտնի չեն ըսեր թէ միւս 40 եպիսկոպոսներն ու 390 քահանաներն ալ, որ ժողովի գումարուած էին, նմանօրինակ ձեռնարկ մը տըւին, սակայն հնար չէ հակառակը մտածել, քանի որ նոյնիկս գլխաւորներ կամովին այդ պայմանին ենըարկուեցան։ Հարկաւ այն բազմութենէ իւրաքանչիւրին պարագան ու դիրքը, ժոողվով հաստատուած կանոններուն համեմատ քննուեցաւ եւ որոշուեցաւ, եւ ըստ այնմ ժողովինմ ասնակցելու ընդունուեցան։ Ըստ այսմ յառաջ բերուած ձեռնարկի պատճէնը պէտք է ընդունիլ, իբր ամենուն տուած յայտարարութեան նմոյշը։ Այդ աշխատութիւնը պէտք էր քանի մը շաբաթ զբաղում տար ժողովին գլխաւորներու,ն եւ իրօք ալ միջոց մը անցաւ մինչեւ ժողովին երկրորդ նիստը, որուն մէջ պիտի կատարուէր կաթողիկոսական ընտրութիւնը։ Մարերի ամսոյն սկիզբը՝ Մեծապահոց կէսին, երրորդ եօթնեկի Շաբաթ օրը կ՚իյնար այն տարի, իսկ ընտրութիւնը Զատկէ առաջ չկրացւ կատարուիլ։

« 411. Ընտրողական Կանոններ   |   413. Ընտրութեան Թուականը »
© Gratun.org