Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

417. Սիւնեաց Աթոռը

Եկեղեցական միաբանութեան եւ համաձայնութեան հաստատուելուն մէջ, յատուկ նշանակութեան արժանի պարագայ մըն էր Սիւնեաց եպիսկոպոսին բռնած ուղղութիւնը։ Սիւնեաց եպիսկոպոսը ոչ միայն Յունաց բաժնին գլխաւորներէն էր (ՕՐԲ. Ա. 143), այլեւ Դըւնայ աթոռէն բաժնուած էր, մինչ նոյն բաժինին գլխաւորներէն, Բասենոյ Մանասէն, հոգւով չափ պաշտպան էր հայրապետական աթոռին եւ Հայոց դաւանութեան։ Սիւնեաց աթոռը իրեն համար բարձրագոյն դիրք մը կը պահանջէր, հաւասար կայսերական սահմաններուն մէջ գտնուող մետրապոլիտներուն, որք իրենց ձեռքին տակ եպիսկոպոսներ ունէին, եւ յատուկ համախմբութիւններ կ՚ունենային իբր գաւառական ժողովներ։ այսպիսի դիրք մը ունէին Աղուանից եւ Վրաց կաթողիկոսները, որք յատուկ առաքելական քարոզութիւններ ալ ունեցած էին։ Թերեւս նոյն հիմամբ էր Սիւնեաց աթոռին պահանջն ալ, որ առաքելական ժամանակէն Եւստաթէոսի ձեռքով հաստատուած էր (§ 16), որուն յաջորդած էր Կուսի (§ 22), եւ շարունակեալ յարջոդութիւն ալ կազմուած էր Լուսաւորչէն առաջ (§ 29)։ Այդ խնդիրին սկիզբը կը վերագրուի Պետրոս Սիւնիին, զոր գովեստով յիշեցինք Ներսէս Բաղրեւանդացիին տուած աջակցութեանը համար (§ 348), եւ զարմանալի կը թուի մեզ անոր վերագրել այնպիսի շարժում մը, որ մինչեւ ազգային պառակտումի պատճառ տուաւ։ Ուրիշ տեղ ալ այդ պառակտումին ակնարկեցինք, եւ յիշեցինք Յովհանի ըակաթոռութեան իբր շարժառիթ ցուցուիլը (§ 375), այնպէս որ Սիւնեաց աթոռին բաժնուիլը խառն պատճառներէ առաջ եկած, կամ թէ մէկով սկսած եւ միւսով զօրացած կ՚ըլլայ, եւ կվասն հրամանի սրբոյն Պետրոսի բարուրանքը առջեւ նետուած կ՚ըլլայ, միայն հեղինակութիւն մը աւելցնելու համար։ Արդ եթէ ոչ Վրթանէս, գոնէ անկէ ետքը եկող Սիւնեացեպիսկոպոսներ սկսան ձեռնադրութիւն եւ միւռոն ընդունիլ Աղուանից կաթողիկոսէն, ինչպէս կը վկայէ Օրբէլեան, Սիւնեաց աթոռին յաջորդ մը (ՕՐԲ. Ա. 133), եւ այսպէս ըրած պիտի ըսուին գոնէ Գրիգոր եւ Քրիստափոր (ՕՐԲ. Ա. 140)։ Այս գրկրորդին օրով է՝ որ երպառակութիւնը վերցուեցաւ, շնորհիւ եւ արդեամբ Սմբատ մարզպանի։ Այդ յաջողութեան օգնած է Սահակ իշխան Սիւնեաց (ՕՐԲ. Ա. 143), որ նկեղծ կերպով միաբանած է Սմբատի հետ, եւ գործակցած անոր նպատակին։ Սահակ, իբրեւ աշխարհական եւ աշխան, դիւրաւ կրցած էր համաձայնիլ Յունաց դաւանութեան ալ, մինչ Սմբատի հետ միանալու համար, պէտք էր որ Հայոց դաւանութեան դառնար։ Թղթոց Գիրքին մէջ այսպիսի դարձի պաշտօնագիր մը կայ, որուն մէջ ոման Սահակ՝ որդի Համազասպայ, Արած գիւղէն, նեստորական վարդապետութենէ դառնալու, զայն նզովելու, եւ ուղղափառութեան դառնալու յայտարարութիւն եւ ստորագրութիւն կը ներկայէ Մանասէ Բասենոյ եւ Յովհաննէս Ամատունեաց եպիսկոպոսներծուն, Գիգ Դաշտկարանի եւ Սարգիս Զօրականեան իշխաններուն, եւ Քչկանորդի վարդապետին, որ է Վրթանէս տեղապահը, եւ այս հինգերն ալ իրենց կնիքով կը վաւերացնեն տրուած յայտարարութիւնը (ԹՂԹ. 108)։ Որպէսզի հերքում մը այդչափ հանդիսաւոր ձեւ մը զգենու, եւ հերքման գիրը Գիրք Թղթոցին անցնելու կարեւորութիւնը ստանայ, հնար չօ որ արած գիւղացի աննշան Սահակի մը յայտարարութիւնն ըլլայ, ուստի բոլորովին մտացածին կարծիք մը չենք համարիր, ըսել թէ Սիւնեաց աշխան Սահակին կը պատկանէր այդ յայտարարութիւնը, որ պիտի ծառայէր Սմբատի հետ անկեղծ գործակցութեան մտնելը հաստատել։ Գիտենք որ միեւնոյն ատեն կային Սահակ մըն ալ Մամիկոնեան նախարար (ՍԵԲ. 88), եւ Սահակ մըն ալ Արծրունեաց նահապետ (ՍԵԲ. 124) ինչպէս կրնային ըլլալ ուրիշ Սահակներ ալ, սակայն Գիրք Թղթոցին անցնելու պարագային՝ պատմական նշանակութիւն մըն տալ կեղակարծ մտածմունք չէ։ Պատմութեան կարգին դառնալով, աւելցնենք թէ Աբրահամի ընտրութենէն քիչ ետքը Սիւնեաց եպիսկոպոս Քրիստափոր մեռաւ, 10 տարի պաշտօն վարելէ ետքը եւ իրեն յաջորդեց Դաւիթ, Աբրահամի ձեռնադրութեամբ (ՕՐԲ. Ա. 145)։ Հայրապետական աթոռին եւ Սիւնեաց աթոռին հաշտութեան հիմերէն մէկը եղած էր հարկաւ՝ քիչ ու շատ Սիւնեաց աթոռին գոհացում տալու խոստումը, ինչպէս որ յետոյ կարգադրուեցաւ։

« 416. Սիւռոնի Օրհնութիւնը   |   418. Աղուանից Աթոռը »
© Gratun.org