Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

418. Աղուանից Աթոռը

Սիւնեաց աթոռին Հայոց հայրապետական աթոռէն հեռանալով Աղուանից աթոռէն ձեռնադրութիւն եւ միւռոն ընդունիլը, յայտնի կը ցուցնէ Հայոց եւ Աղուանից թոռներուն մէջ ալ գժտութիւն ինկած ըլլալը։ Ասոր ալ պատճառը, Աղուանից եւ Վրաց աթոռներուն միջեւ ծագած յառաջնութեան խնդիրն էր։ Աղուանից աթոռը իբր առաքելական աթոռ կը նկատուէր Եղիշէ առաքելոյ հաստատութեամբ (§ 16), եւ յառաջնութիւն կը վայելէր, բայց յետոյ Վրաստան աւելի կարեւորութիւն ստացաւ, եւ Հայեր ուզեցին Վրացիները շահիլ, եւ չվարանեցան Վրաց աթոռին յառաջնութիւն տալ։ Ասկէ ծագում առած էր Հայոց եւ Աղուանից մէջ պաղութիւն մը, որ հետզհետէ երկուքը իրարմէ հեռացուցած էր, եւ կ՚երեւի թէ պաղութիւնը գժտութեան հասցնողը եղած էր Աղուանից Աբաս կաթողիկոսը, որ երկարատեւ եկ ազդեցիկ պաշտօնավարութիւն ունեցաւ։ Սիւնեաց աթոռին ալ իրեն կողմ անցնիլը քաջալերեց Աղուանից աթոռը, եւ երկուքն ալ աւելի զօրացան, երբ Յովհան Բագարանցին կաթողիկոս հռաչակուեցաւ Յունաց բաժինին մէջ, եւ Հայոց հայրապետութիւնը պառակտեալ ձեւ մը առաւ։ Ասոր հետեւութիւնն ալ՝ Աղուաններէն ոմանց յունական կամ քաղկեդոնեան դաւանութեան մօտենալն էր, որոնց մէջ կը յիշուին Մխիթար Ամարասու եւ Սիմոն Մեծկողմանց եպիսկոպոսները (ԹՂԹ. 196)։ Հայերուն Վրաց տուած պաշտպանութեան հետւանքներէն մին կրնանք նկատել, Կիւրիոնի ձեռնադրութիւնը, որով Մովսէս կաթողիկոս ձիրքերով կարող եւ հայրապետանոցինհետ կապուկած անձ մը ուզեց բարձրացնել Վրաց աթոռին վրայ, այլ ծերունի հայրապետին նախատեսութիւնը վրիպեցաւ, որովհետեւ Կիւրիոն, տարբեր ուղղութիւն բռնեց եւ Հայոց աթոռը նշկահելու ճամբան մտաւ։ Այն ատեն է, որ Հայեր ալ ուզեցին ուղղութիւնը փոխել, եւ Աղուանից աթոռը սիրաշահել։ Սմբատ իր ընդարձակ ձեռնարկինմէջ այդ կէտն ալ նկատի առաւ, եւ Սիւնեաց եպիսկոպոսին հետ Աղուանից կաթողիկոսն ալ հայրապետական ընտրութեան մասնակից ընել ուզց, բայց չյաջողեցաւ, եւ այս է Աղուանից կաթողիկոսին հակառակութեամբ ին իրիք ժողովի չգալուն բացատրութիւնը (§ 414)։ Սակայն ցորչափ կը տեւէր Կիւրիոնի տարօրինակ ընթացքը, Հայերը կը շարունակէին Աղուանները սիրաշահլու ջանքերնին, ինչ որ չէր կրնար վրիպիլ Կիւրիոնի տեսութենէն, եւ աւելի եւս սաստկացանել անոր փառասիրական եւ անջատողական զգացումները։

« 417. Սիւնեաց Աթոռը   |   419. Նախաթոռութեան Խնդիրը »
© Gratun.org