Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

422. Սմբատ և Կիւրիոն

Սմբատ չէր դադարած ազգի եւ եկեղեցւոյ գործերով զբաղելէ, եւ հայրապետի ընտրութենէ ետքն ալ կը շարունակէր միաբանութեան ձեռնարկին հետեւիլ, եւ իր ազդեցութեամբ անոնց յաջողութեանը աշխատիլ։ Երբոր պէտք եղաւ որ Աբրահամ Կիւրիոնի գիր մը ղրկէ, Սմբատ ուզեց իր կողմանէ ալ գրել, որպէսզի գործին ոյժ տուած ըլլայ, եւ երկու նամակներ միատեղ ղրկուեցան։ Սմբատին գրած թուղթին կը մասնակցին Գիգ Դաշտկարանը եւ Շարսաղար վարդապետը, որոնք կարծես թէ իրարմէ անբաժան վերին հսկող եւ խնամակալ մարմին մը կը կազմեն։ Սմբատ ալ կը յիշէ թէ Հայոց եւ Վրաց եկեղեցիներ մի էին, բայց օտարամուտ խառնակիչներ պատճառ եղան որ երկու ազգերուն մէջ, նոյնիսկ Հայեր իրարու մէջ երկպառակութիւններ ունենան, բայց այժմ Աստուծոյ ողորմութեամբ եւ արքայից արքայի բարերաւոթեամբ հայրապետ կարգեցաւ եւ ուղղութիւն եղեւ, ուստի կը խնդրէ որ Վրաց հետ ալ միաբանութիւնը հաստատուի, որպէս եւ մեր հարքն էին։ Կը յաւելու թէ ինչ ինչ բաներ լսած է յեպիսկոպոսէն Ցուրտաւայ, որ աստ է, եւ շատ ցաւած է։ Այսպէս են Շուշանիկի հայերէն պաշտօնին խափանուիլը, եւ Մծխիթա գացող տայ ուխտաւորներու դէմ յարուցուած դժուարութիւնները, որով Սմբատ ինքն ալ արգիլուած է ուխտի երթալ։ Կը գրէ եւս թէ կամէաք եպիսկոպոսունս հանդերձ քերողօք արձակել, բայց առ ժամս բաւական համարեցաք թղթով զկամս ձեր գիտել։ Սմբատի գրածն ալ Աբրահամի գրածին հեի գրեթէ նոյն է (ԹՂԹ. 169), միայն Ցուրտաւացիին համար աստ է ըսելը, պէտք չէ Դուին եկած իմանալ, այլ թէ մեր կողմերն է, Փարպիին Դուին է շատ հառու չըլլալուն համար։ Կիւրրիոն կը փութայ Սմբատի ալ պատասխանել, շատ մը քաղաքավարի խօսքերով անոր փառաւորութեան եւ եկեղեցւոյ միաբանութեան աշխատելուն մասին։ Դաւանութեան խնդրոյն վրայէն սահելով կ՚անցնի, Շուշանիկի պաշտօնին եւ Մծխիթայի ուխտին համար, Աբրահամին տուած պատասխանները կը կրկնէ։ Ցուրտաւի եպիսկոպոսին վրայ, գիշերայն փախչելէն զատ, ապսհամբ Վահրամի մօտ երթալու ամբաստանութիւնն ալ կ՚աւելցնէ, այնպէս որ սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, եւ դեռ զքաղաքսն առնուլ տայր։ Սմբատի Մծխիթայի ուխտէն խափանուելուն համար ալ կ՚ըսէ, որ իրենք անոր կողմէն հօրն ու մօրը համար աղօթած են, եւ կը մաղթէ որ արժանի ըլլա, ի մօտ աւուրս գալ եւ երկրպագել սրբոյ Խաչիս (ԹՂԹ. 171)։ Այս պատասխանին մէջ մութ կը մնայ Վահրամին երթալու ամբաստանութիւնը, զոր իբրեւ քաղաքական կեղտ մը, եւ իբր Սմբատի միտքը պղտորելու միջոց, մարզպանին կը գրէ Կիւրոն, մինչ հայրապետին գրածին մէջ չի յիշեր։ Վահրամի անձը անծանօթ է, բայց ապստամբ մը որ կարենայ Վրաստանի քաղաքները գրաւել եւ Արեաց աշխարհին մեծ զեան հասուցանել, զօրաւոր ոյժի տէր մէկը պէտք է ըլլայ, եւ մէկէն մտածել կու տայ Վահրամ Չոբինի (§ 388), որ Խոսրովի դէմ ելած էր, եւ որուն յիշատակն ալ միշտ ահռելի մնացած էր Պարսիկներուն մէջ (§ 391), թէպէտեւ 18 տարիներ անցեր էին Վահրամի յաղթուելէն եւ անյայտանելէն ի վեր։ Եթէ այսպէս իմացուէր, Կիւրիոնի ըսածը անգոյ վտանգի մը կեղծիքը կ՚ըլլայր։ Սակայն Ցուրտաւացին ինքն ալ Վահրամի գոյութիւնը կ՚ընդունի, ինչպէս պիտի տեսնենք։ Այս չորս նամակները, երկուքը Կիւրիոնի եւ երկուքը ԿԻւրիոնէ գրուած, պէտք է 608 տարւոյ Փետրուար ամսուն մէջ դնել մերձաւորաբար։

« 421. Աբրահամ և Կիւրիոն   |   423. Մովսէսի Չքմեղանքը »
© Gratun.org