Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

426. Երրորդ Ազդարարագիր

Կիւրիոնի այս պատասխանին վրայ, հնար էր բանակցութիւնները վերջացած եւ յարաբերութիւննրը խզուած նկաիել, սակայն Աբրահամ ամէն պահանջները կատարել, եւ իերեք ազդարարութեանց կանոնական պայմանը լրացնել։ Ուստի երրորդ նամակ մըն ալ կ՚ուղղէ Կիւրիոնի, հոգեւոր օծութեամբ եւ սիրայորդոր զգացմամբ գրուած։ Արդէն Սմբատ ալ Մովսէսի տուած պատասխանին մէջ երրորդ ազդարարութիւնը լցարնելու կէտը յանձնարարած էր։ Աբրահամ գրելիք նոր բան չունէր, պէտք եղած կէտերը առաջին նամակներով բացատրած էր։ Ասոնցմէ մէկը հնաւանդ դաւանութեան փաստն էր, միւսն ալ Բաբգէնի ատեն Հայոց եւ Վրաց եւ Աղուանից համաձայնութեամբ տրուած որոշումն էր։ Այս անգամ սոյն երոկւ կէտերը կ՚ընդարձակէ, վարդապետաբար առջեւ կը դնէ Քաղկեդոնէ առաջ ընդունուած միաւորութեան դաւանութիւնը, եւ Քաղկեդոնի մուծած երկուութեան անհամաձայնութիւնը, իսկ Բաբգէնի ժողովին մասին առջեւ կը բերէ Վրաց կաթողիկոսին եւ 23 եպիսկոպոսներուն անունները, իբր Կիւրիոնի յիշած 35 Վրացի եպիսկոպոսներուն համաձայնութեան պատասխան։ Կ՚աւելցնէ որ Աղուանից եւ Սիւնեաց եպիսկոպոսներն ալ միաբան են, որպէս զի կերպով մը վերջին ատեններ Աղուանից եւ Սիւնեաց աթոռներուն պառակտելուն ալ փաստին առջեւն առած ըլլայ։ Աբրահամ կը գիտէ, որ Բաբգէնի ժողովին պայման նամակն որ հայերէն գրով էր, Վարդան Մամիկոնեանի ապստամբութեան ատեն կորած ըլլալուն, Ուրհայի մէջ պահուած ի հոռոմ գրոյ նորէն թարգմանեցաւ, ուստի Վրացի եպիսկոպոսներուն անուններուն եւ վիճակներուն հնչունմրեը այլաձեւ դարձած են, բայց իրենք կրնան ուղղել տեղւոյն վրայ, եւ նոյնիսկ վրացի բնագիրէն, զոր գտաինիցէք գրով ձերով։ Այդ անստգութեան պատճառով է որ մենք թէ այստեղ, Վրացի եպիսկոպոսներուն ցանկը չտուինք։ Երուսաղէմի դաւանութեան մասին ալ միշտ հինին հետեւողութիւնը կը պնդէ, եւ Ցուրտաւացիին ձեռնադրուելուն համար կ՚ըսէ, թէ այն ատենԿիւրոն ինքն ալ Հայոց դաւանութեան համաիտ էր, եւ ըստ այնմ ձեռնադրուած էր Մովսէս կաթողիկոսէն եւ հակառակ միտք չէր յայտնած, եւ կաթողիկոսն ալ երբեք գրած չէր Կիւրիոնին թէ դուք չէք ուղղափառ։ Աբրահամ տեսակցութեան առաջարկը նորէն կը կրկնէ, թող ժամադրես ինձ եւ քեզ ի մի տեղի գալ (ԹՂԹ. 180-184)։ Այս նամակին մասին գիտելիքնիս է, թէ Ուխտանէս պատճէնին վերջը կ՚աւելցնէ, եւ զայլն յեպիսկոպոսէդ տեղեկանայք ի Պետրոսէ (ՈՒԽ. Բ. 87)։ Այս այն Պետրոս եպիսկոպոսն է, որուն Վրթանէս ալ գրեց (§ 406) եւ որ Վրաց աթոռին մէջ հին դաւանութեան պաշտպանն էր, եւ այս դիտմամբ ալ Դուին եկած էր, ըստ Օրբէլեանի, ԿԻւրիոնի կողմէն՝ նախաթոռութիւնը ապահովելու համար, որուն չէր հաւանած Աբրահամ (ՕՐԲ. Ա. 147), բայց կ՚օգտուէր անոր ներկայութենէն, նամակը անոր ձեռքով ղրկելու, բերանացի ալ յանձնարարութիւններ խօսել տալու համար։ Սակայն Կիւրիոն եւ իրեն համախոհ իշխաններ՝ Պետրոսը ընդունիլ եւ լսել չեն ուզած, եւ Ուխտանէս յառաջ կը բերէ աւանդութիւն մը, թէ Պետրոս, որուն Գայլ մականուն ալ տուած են, Կանգարք լեռներու վրայ սպաննուած է Վրացի իշխաններու թելադրութեամբ (ՈՒԽ. Բ. 91), կամ թէ նոյնիսկ Կիւրիոնի հրամանով, ինչպէս Օրբէլեան իմացած է (ՕՐԲ. Ա. 147)։ Դիտելու կէտ մըն ալ է, որ Աբրահամ կաթողիկոս Ցուրտաւացիին վրայ խօսելով կ՚ըսէ, թէ երդմամբ հանդերձ հաստատեաց որ ԿԻւրիոնի դաւանութւին փոխած լինելը չէր գիտեր ձեռնադրուած ատենը։ Մեր նկատելիքն է, թէ այդ բացատրութիւնը Ցուրտակացին բերանացի խօսած է, եւ անոր վերջապէս Դուին եկած ըլլալը կը ցուցունէ, ինչ որ Ցուրտաւացիին նամակներուն վերջանալէն ալ կը հաստատուի։ Իսկ Աբրահամի նամակին թուական կրնանք նշանակել 608 Մայիսի առաջին օրերը։

« 425. Երկրորդ Ազդարարագիր   |   427. Կիւրիոնի Վերջնագիրը »
© Gratun.org