Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

427. Կիւրիոնի Վերջնագիրը

Կիւրիոն անպատասքանի չէ թողած Աբրահամի այս երրորդ նամակն ալ։ Ուխտանէս իբր երրորդ պատասխան առաջ բերած է երկրորդին վերջին կէսը (ՈՒԽ. Բ. 87), մինչ Գիրք Թղթոցին մէջ յատուկ եւ տարբեր երրորդ պատասխան մը ունինք (ԹՂԹ. 185-188)։ Որովհետեւ Աբրահամ իր երրորդ նամակով վարդապետական բացատրութեանց մտած էր, Կիւրիոն ալ փոխադարձաբար վարդապետական եւ պատմական բացատրութեանց կը մտնէ, եւ Քաղկեդոնի դաւանութիւնը կը պաշտպանէ, բայց մենք գրածին մանրամասնութեանցը մտանելու հարկ չենք տեսներ։ Կիւրոն կը յաւակնի ինքզինքին բարձր գիրք մըն ալ տալ, եւ կը գրէ, թէ զայս ամենայն վասն ձեր շինութեան գրեցաք ամենայն ճշմարտութեամբ, եւ թէ դուք ալ ճշմարտութեամբ հաւատացք զարդար հաւատս զայս (ԹՂԹ. 188), ինչ որ իր կողմէ եւ իր դիրքին համար անարդարանալի յանդգնութիւն մըն էր։ Այսպէս կը վերջանան եւ միանգաընդմիշտ կը խզուին Հայոց եւ Վրաց եկեղեցւոյն յարաբերութիւննրը, 608 Յունիոսին մէջ, երեք ամբողջ դարեր սերտ եւ ներքին յարաբերութիւննր պահելէ ետքը լուսաւորութեան օրէն ի վեր, զորս ամրապնդեցին նախ երանելին Սուրբն Գրիգոր, եւ ապա Մաշթոց Մեսրոպ (ԹՂԹ. 180)։ Կիւրիոն իրեն պաշտպաններն ու գովաբաններն ունի քաղկեդոնեան վարդապետութեան հետեւող յունադաւաններուն եւ հռոմէադաւաններուն մէջ, սակայն անհնար է ուրանալ անոր նենգամիտ ընթացքը, որ առաջ Նիկոպոլսոյ մէջ քաղկեդոնականութեամբ վարակուելէ ետքը, ինքզինքը կեղծելով Հայոց հայրապետանոցին ծառայեց, եւ ծերունազարդ Մովսէս կաթողիկոսի համակրութիւնը մշակեց, մինչեւ որ Վրաց աթոռը բարձրացաւ, եւ անկէ ետքը դուրս տուաւ իր թաքուն նպատակը։ Ուստի անիրաւ չէ Ուխտանէս, երբ որ Սկուրտացի եւ Սկարովտացի անուններով բառախաղ մը կը կազմէ (ՈՒԽ. Բ. 35)։ Կիւրիոնի իր հայրենական եկեղեցւոյն մատուցած ծառայութիւնն ալ, ոչ միայն կեղակարծ եղած է դարերու ընթացքին մէջ, այլ եւ վերջապէս աղիտաբեր եղած է, ջնջելով Վրաց ազդային եկեղեցին, եւ ընկղմելով զայն Յունական օրթոտոքս եկեղեցւոյն մէջ, յորմէհետէ Վրաստան յունադաւան տիրապետութեան ներքեւ ինկաւ, եւ Ռուսաց ու Վրաց դաւանակցութեան հետեւանքօք՝ Վրաց եւեղեցւոյ նուիրապետութիւնն ալ, ծէսն ալ, ծիսական լեզուն ալ առանձին գոյութեան հիմը կորսնցուցին, եւ ամենայն ինչ ռուսականի, ռուսազգիի եւ ռուսերէնի հետ միաւորուեցաւ, եւ ազգային եկեղեցւոյ սիրահար Վրացիներ զգածուած կը մնան։ Բայց մենք պատմութիւնը շարունակենք, եւ մեր ազգային եկեղեցւոյն սեբական կեանքը բացատրենք։

« 426. Երրորդ Ազդարարագիր   |   428. Աղուանից Խնդիրը »
© Gratun.org