Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

428. Աղուանից Խնդիրը

Նոյն միջոցին որ Վրաց հետ հնդիր կը յուզուէր, Աղուանից հետ ալ խնդիր կար, եւ Աբրահամ ոչ միայն իր Հայ Եկեղեցւոյն համար կ՚աշխատէր, այլ նմանաբարս առ աշխարհն Վրաց եւ Աղուանից ճիգեր կը թափէր (ԹՂԹ. 163)։ Աղուանից հետ յարաբերութեանց խզուելուն սկզբնաւորութիւնը պատմեցինք արդէն (§ 418), եւ միաբանութեան համար առաջին փորձերն ալ յիշեցինք։ Երկու կէտեր կային, մէկը դաւանութեան եւ միւսը նախաըոռութեան։ Դաւանութեան խնդիրին նկատմամբ բոլոր Աղուանք համաձայն չէին, եւ կաթողիկոսութիւնը ամբողջաբար քաղկեդոնականութեան յարեալ չէր, այլ եպիսկոպոսներուն մէջէն ոմանք այն կողմը կը միտէին, եւ գլխաւորներն էին Մխիթար եւ Սիմոն, Ամարասայ եւ Մեծկողմանց եպիսկոպոսները, որոնք իրենց տեսութիւնները գրով ալ ներկայած էին Աբրահամ կաթողիկոսին։ Խնդիրը լուսաբանելու եւ համաձայնութիւն գոյացնելու համար, Աբրահամ մտածեց ընդարձակ պատասխան մը ուղղել յիշեալ երկուքին, եւ եթէ կան այլ եպիսկոպոսունք նոցին համախոհաւք։ Մանրամասնաբար եւ տեղնիտեղօք պարզեց եփեսոսեան եւ քաղկեդոնական դաւանութեանց էութիւնը կազմող՝ միաւորութեան եւ երկուութեան վարդապետութիւնները։ Աբրահամի հետ գրութեան մասնակցած են, Թէոդորոս Մարդպետական, Դաւիթ Սիւնեաց, Ստեփանոս Բագրեւանդայ, Մովսէս Խորխոռունեաց, Քրիստափոր Ապահունեաց եւ Մատթէոս Ամատունեաց եւպիսկոպոսները, որ հայրապետանոցին մէջ կաթողիկոսին գրոծակից եւ խորհրդակից գտնուած պիտի ըլլան։ Ասոնցմէ Դաւիթ արդէն յիշուած Քրիստոփորի յաջորն է (§ 417), Թէոդորոս, ստեփանոս, Մովսէս եւ Քրիստափոր, վերջէն ձեռնարկ կուողներն են (§ 414), իսկ Մատթէոս, նախանձայոյզ Յովհաննէսի (§ 410) յաջորդը պէտք է ըլլայ։ ԳՐութեան պատրաստութիւնը յանձնուեցաւ Վրթանէս քերթողին (ԹՂԹ. 196) իբր կարողագոյն գրողի, որ վարդապետ Հայոց (ԹՂԹ. 149) ճանչցուած էր իրաւամբ։ Պատասխանի թղթոյն Աղուանից մակագրուած աշխատութիւնը ընդարձակ թուղթ մըն է, որ յառաջ բերուած է Գիրք Թղթոցին մէջ (ԹՂԹ. 196-211), եւ տակաւինվերջաւորութիւնն ալ թերի է, ձեռագիրէն երկու թերթ ինկած ըլլալուն պատճառով (ԹՂԹ. 211)։ Աւելորժ կը սեպենք գրուածին ամփոփումը քաղել, քանի որ ամբողջապէս աստուածաբանական է, եւ Աւետարաններուն եւ Նիկիական հանգանակին առաջնորդութեամբ կը վերլուծէ փրկագործութեան խորհուրդը եւ Քրիստոսի անձնաւորութիւնը։ Վրթանէսի գրիչէն ելած հայրապետական գրուծին անմիջական ազդեցութիւնը ինչ եղաւ, ճշդել չենք կրնար, միայն թէ քիչ ետքը Աղուանից աթոռին հետ լաւ յարաբերութիւնները նորոգուեցան։ Այս ելքին մեծապէս նպաստած պիտի ըլլայ Վրաց աըոռին հետ տեղի ունեցած խզումը, վասնզի ասով երոկւ փոքր կաթողիկոսութեանց նախաթոռութեան խնդիրը վերջացած կ՚ըլլար՝ Վրաց դուրս ելնելովը, եւ առաջին տեղը Աղուանից կը մնար, առանց դժուարութեան։

« 427. Կիւրիոնի Վերջնագիրը   |   429. Աբրահամի Վճռագիրը »
© Gratun.org