Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

429. Աբրահամի Վճռագիրը

Վրաց խնդիրին դառնալով ձեռուընիս ունինք Աբրահամի վճռական կոնդակը, կամ Շրջագայական թուղթը, որով Վրաց աթոռը եւ կաթողիկոսը եւ ժողովուրդը հոգեւոր հաղորդակցութենէ կը զրկէ, ինչ ոճով որ այն ատեններ այսպիսի որոշումները կը տորւէին։ Գիրք Թղթոցը (ԹՂԹ. 189-195) եւ Ուխտանէս (ՈՒԽ. 132-136), որ այդ պաշտօնագիրին պատճէնը պահած են, բնաւ չեն յիշեր թէ Աբրահամ այս առթիւ յատուկ ժողով մը գումարած ըլլայ, այսպիսի կարեւոր որոշում մը տալէն առաջ։ Նոյնիսկ պատճէնին սկզբնաւորութեան մէջ իրմէ զատ եպիսկոպոսի մը անուն չի տար, թէպէտեւ ուրիշ անգամներ, մինչեւ իսկ մասնաւոր նամակներու գլուխը խորհրդակից եւ աթոռակից եպիսկոպոսներու անունները յիշուած կը գտնուին, իսկ այս շրջագայականին գլոււխը, պարզապէս կ՚ըսէ, Ես Աբրահամ անարժան, որ կոչեաց յաթոռ երջանիկն Գրիգորի յաջորդեցելոյ մեծի առաքելոյն Թադէոսի (ԹՂԹ. 189)։ Գրութեան ընթացքին մէջ ալ չկայ ակնարկ մը, որ յատուկ ժողովի մը գումարման ննշանակութիւնն ունենայ։ Սակայն Յովհաննէս Պատմաբան կաթողիկոս, որ հայրապետական գործերու լաւ տեղեկութիւն պիտի ունենար, կ՚ըսէ, թէ այոնւհետեւ բազում եպիկսպոսաց ժողով արարեալ մեծի հայրապետին Աբրահամու, ի Դուին քաաղքի, նզովեցին զԿիւրիոն, զպառակտիչն եկեղեցւոյ Քրիստոսի, եւ զամենայն հնազանդեալս եւ զհամախոհս (ՅՈՎ. 93), որով շրջագայական թուղթին պարունակութիւնը մատնանիշ կ՚ընէ, եւ զայն ժողովով գրուած կը ցուցնէ։ Օրբէլեան թէպէտ Կիւրիոնի վրայ խօսած ատեն, պարզապէս բանադրեալ եղեւ յԱբրահամէ կ՚ըսէ (ՕՐԲ. Ա. 147), սակայն միեւնոյն միջոցին մեծ աշխարհաժողով մըն ալ գումարուաթ ըլլալը կը յիշէ (ՕՐԲ. Ա. 145), որ չէր կրնար Վրաց խնդիրով ալ չզբաղիլ։ Այդ յիշատակները իրարու յարմարելու համար կը կարծենք, թէ երկու գործողութիւնները յաջողաբար կատարուեցան։ Նախ Աբրահամ իր իշխանութեամբ շրջագայականը հրատարակեց, հիմնուելով իր ընտրութեան օրէն Կիւրիոնի խնդիրին մասին կազմոած համաիտ որոշմանց վրայ։ Շրջագայականը հեղինակաւոր գրուած մըն է, ուղղուած ամենեցուն կացելոց ընդ այսմ հովուական իշխանութեամբ (ԹՂԹ. 189), ուր նախ կը յայտնէ հաւատոյ ուղղութեան պաշտպանելու պարտաւորութիւնը, կը յիշէ երեք ժողովները, յառաջ կը բերէ ուղղափառ հանգանակը, կը բացատրէ Քաղկեդոնի ժողովին անտեղի որոշումը, որ մինչեւ Վրաց եւ Աղուանից կողմերը տարածուեցաւ, կը պատմէ Կիւրիոնի ընթացքը, եւ վերջապէս կը վճռէ, թէ զյառաջագոյն սահմանն վարդապետացն մերոց, զոր ի վերայ Հոռոմին հաին, եմք զնոյն ի վերայ Վրաց հարմայեցաք, այն է ամէն հոգեւոր հաղորդակցութենէ եւ յարաբերութենէ զգուշանալ։ Վրաց համար այսպէս ընդարձակօրէն եւ վճռաբար հրամայելէ ետքը, անցողաբար կը յաւելու. նոյն հրաման եւ վասն Աղուանից անշարժ կացցէ, զի պատկառեալ դառձցին ի թիւր ճանահարհէ (ԹՂԹ. 194)։ Պարագաները զննելով կը հետեւցնենք, թէ այդ հրամանագիրը եւ վերեւ յիշուած հաւատոյ գիրը (§ 428), Աղուանից նկատմամբ ըգտակար հետւանք ունեցան, որոնք չուզեցին Վրաց ընթառքին հետեւիլ, եւ դիւրաւ միաբանեցան Հայոց հետ, մանաւանդ որ Վրաց բաժանման հետեւանօք՝ ապահովուած տեսան իրենց նախաթոռութեան պահանջը, եւ ասոր վրայ հաւաքուեցան Օրբէլեանի յիշած մեծ աշխարհաժողով գումարումը. ուր նախ հաստատուեցաւ Վրաց մասին տրուած որոշումը, ինչպէս Օրբէլեան ալ կ՚ակնարկէ (ՕՐԲ. Ա. 145), եւ կը ճշմարտուի Պատմաբանին ալ գրածը, եւ յետոյ քննուեցաւ եւ վճռուեցաւ Ինն դասուց կամ Ինն կարգաց խնդիրը, որ բաւական կարգւորութիւն ստացած էր։ Այս ամէն գործողութիւնները 608 տարւոյ ընթացքին մէջ կատարուած են։

« 428. Աղուանից Խնդիրը   |   430. Ինն Դասուց Խնդիրը »
© Gratun.org