Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

432. Ինն Դասուց Աստիճանները

Իբրեւ լոկ տեղեկութիւն, եւ ոչ իբր կանոնական դրութիւն, կ՚ուզենք յառաջ բերել այստեղ, Օրբէլեանի եւ Լամբրոնացիի հետաւողութեամբ ինն դասուց նկատմամբ տրուած զգեստի եւ պաշտօնի բացատրութիւնները։ Ինն կարգերը Օրբէլեանէ կը կոչուին 1. Հայրապետ կամ պատրիարք, 2. Արքեպիսկոպոս կամ եպիսկոպոսապետ կամ կաթողիկոս, 3. Մետրապոլիտ, 4. Եպիսկոպոս, 5. Երէց կամ քահանայ, 6. Սարկաւագ, 7. Դպիր կամ կէս-սարկաւագ, 8. Անագանոս կամ գրակարդաց, 9. Փսաղտոս կամ սաղմոսերգու (ՕՐԲ. Ա. 150-154)։ Իսկ Ուխտանէսի տուած անուններն են. 1. Պատրիարք, 2. Արքեպիսկոպոս, 3. Մետրապոլիտ, 4. Եպիսկոպոս, 5. Քահանայ, 6. Սարկաւագ, 7. Կիսասարկաւագ, 8. Կղերիկոս, 9. ԳՐակարդաց (ՈՒԽ. Բ. 119), ուր վերջին երկուքը սխալմաբ յետ եւ առաջ գրուած են։ Լամբրոնացին ալ կը համարէ ինը դասերթ հետեւեալ կերպով 1. Հայրապետ կամ պատրիարք, 2. Արքեպիսկոպոս կամ եպիսկոպոսապետ կամ առաջին եպիսկոպոս կամ կաթողիկոս, 3. Մետրապոլիտ կամ մայրաքաղաքացի, 4. Եպիսկոպոս, 5. Քահանայ կամ երէց կամ երեփս կամ պապաս, 6. Դիակոն կամ սարկաւագ 7. Իպիոդիակոն կամ կէս սարկաւագի, 8. Անագանոս կամ ընթերցող, 9. Փսալտ կամ երգեցող (ԼԱՄ. 82-85)։ Իսկ իւրաքանչիւր աստիճանի զգեստները եւ պաշտօնները, կը քաղենք հետեւեալ կերպով վարէն վեր յառաջելով, 1. Սաղմոսերգուի զգեստը՝ պատմուճան գօտեպինդ ըստ Օրբէլեանի, կամ պատմուճան եւ աղաբողոն ըստ Լամբրոնացւոյ, իսկ պաշտօնը՝ կանգնիլ ու երգլ սաղմոս, ալէլու, մեղեդի եւ այլ ինչ։ 2. Ընթերցողի զգեստը նոյն, իսկ պաշտօնը՝ մարգարէական եւ վարդապետական գիքեր եւ բնագիրներ կարդալ։ 3. Դպիրին զգեստը՝ պատմուճան անգօտի եւ ուրար ահեակ բազուկին արմուկէն վեր, իսկ պաշտօն՝ առաքելականներ կարդալ, մոմեղէն եւ խաչվար կրել, եկեղեցին զարդարել եւ դուռերուն հսկել։ 4. Սարկաւագի զգեստ՝ պատմուճան անգօտի եւ ուրար ահեակ ուսը, իսկ պաշտօնը՝ աւետարան կարդալ, խունկ ածել, խորհուրդին սհասաւորել, տեսակները սեղան վերաբերել ու բաշխելու համար սեղանէն բերել, եւ պաշտամանց կարգադրութիւնը անսայթաքելի ցուցնել։ Սարկագագութիներն ունին զգեստ հակատաւորաց, ճակատը խաչ, փոքրիկ ուրար աջակողմը մէջքէն վար, իսկ պաշտօննին՝ աւետարան կարդալ առանձինն, կարգադրութիւններ ցուցնել, բայց խորհուրդի սպասաւորութեան չհպիլ։ 5. Քահանայի զգեստը՝ ուրար երկու ուսէն եւ շուրջառ կամ նափորտ, իսկ պաշտօնը՝ պատարագ մատուցանել, հաղորդ բաշխել, մկրտել, խոստովանցնել, ժամերգութեանց աղօթքներ ըսել, խաղաղութիւն տալ, մեղաց թողութիւն տալ, եւ ժողովուրդին առաջնորդել։ Օրբէլեանի յիշածներէն ինչ ինչ կէտեր ուրիշ կողմէ չեն ստուգուիր, ինչպէս են՝ ընթերցող եւ սաղմոսերգու եւ սարկաւագուհի առնել, իսկ միւռոնով օծում չկատարել։ 6. Եպիսկոպոսի զգեստը՝ նափորտ անխաչ եւ վրայէն եմիփորոն կրկին, իսկ պաշտօնը՝ իշխել ի վրեայ գաւառաց, ձեռնադրութիւններ ընել, եկեղեցի՝ սեղան՝ աւազան եւ խաչ օծել։ 7. Մետրապոլիտի զգեստը՝ նափորտ անխաչ ըստ Լամբրոնացւոյ, կամ թէ իր եպիսկոպոսներուն թիւով կտաւեայ խաչերով՝ ըստ Օրբէլեանի, եմիփորոն երեք կրկին, իսկ պաշտօնը՝ պատրիարքի հրամանով երեքը միատեղ եպիսկոպոս ձեռնադրել, եւ երեխայից եւ հիւանդաց ձէթ օրհնել ըստ Օրբէլեանի։ 8. Արքեպիսկոպոսի զգեսը՝ նափորտ բազմախաչ եւ եմիփորոն չորեքկին, իսկ պաշտօնը միւռոն օրհնել եւ մետրապոլիտ ձեռնադրել, եւ երեքը մէկտեղ պատրարք ձեռնադրել։ Այստեղ Լամբրոնացին կաթողիկոս կոչման բացատրութիւնն ալ կու տայ, թէ ընդ ամենայն տեղիս ուր ազգն իւր են, ունի իշխանութիւն ձեռնադրել նոցա եպիսկոպոս եւ տալ զմիւռոնն, վասն այնորիկ անուանի եւ կաթողիկոս, որ կը թարգմանուի ընդհանրական։ Ըստ այսմ կաթողիկոսութիւնը աստիճան անուն չ՚ըլլար, այլ լոկ աստիճանին տեղականէն ազգայնական իրաւասութեան վերածուիլը կը ցուցնէ։ 9. Պատրիարքի զգեսը՝ նափորտ բազմախաչ, եւ եմիփորոն հինգ կրկին, հինգ կրկին խաչիւք, իսկ պաշտօնը՝ արքեպիսկոպոս ձեռնադրել, եւ աշխարհագումար ժողովի հրաման տալ։ Այս տեղեկութիւնները լոկ իբր հատեքրքրական ինչ քաղեցին, բայց միանգամայն կը տեսնուի, թէ ինն դասուց խնդիրին մէջ ինչչափ մերոնք աշխատած են Յունաց նմանողութեամբ ինքզինքնին արդարացնել։ Ապա թէ ոչ եպիսկոպոսական աստիճաններուն զգեստները եւ պաշտօնները Հայ Եկեղեցւոյ աւանդական եւ պատմական յիշատակներուն չեն համապատասխաներ, իսկ լոկ քահանայական աստիճաններն ալ արեւելեան չորս կամ հինգ թիւէն հեռանալով՝ արեւմտեան եօթը կամ ութնին վերածուած են միջին դարերու մէջ։

« 431. Ինն Դասուց Կարգը   |   433. Գրիգոր Քերթող »
© Gratun.org