Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

438. Մարաստանի Գումարումը

Սովորաբար ընդունուած դրութեամբ, եւ պաշտօնական գրութեանց վրայ հիմնուելով, Պարսից ժողովին գումարումը եղած է յետ գերութեանն Երուսաղէմի (ՍԵԲ. 189), եւ անոր մասնակցած են Զաքարիա Երուսաղէմի պատրիարքը (ՍԵԲ. 192), եւ Կոմիտաս Տարոնոյ եւ Մատթէոս Ամատունեաց եպիսկոպոսները (ԱՍՈ. 96)։ Այդ ամէն պարագաները ճշմարտուելու համար պէտք է որ ժողովը գումարուած ըլլայ 616-ին, կամ առնուազն 615-ին։ Ուրիշ հաշուով մը՝ Գէորգ Իզալացի, որ ժողովին մէջ գտնուած կ՚ըսուի, խաչուած է 615 Յունուար 14-ին, անկէ առաջ 15 ամիս բանտարկութիւն է կրած, որով կը հասնինք 613 Հոկտեմբեր կէսին, անկէ ալ առաջ երկար ժամանակ գոնէ 4 ամիս, այդ գործերով ատեն անցուցած է, որով ժողովի թուական կը դրուի 613 Յունիս ամիսը (ՅԱՐ. 153)։ Երկու հաշիւներն ալ իրենց համար բաւական հաստատուն հիմեր ունին, որք պատմական պարագաներու հետ ալ կը կապակցին, այնպէս որ մեր կարծեօք հնար չէ մին միւսին զոհել, եւ բնաւ դժուարութիւն չենք տեսներ երկու տարբեր գումարումներ ընդունիլ, ինչչափ ալ երկբայութիւն յարուցուի, թէ երկրորդ ժողովն է ի՞նչ պիտի անէր (ՅԱՐ. 159)։ Մեր տեսութիւնը արդարացնելու համար կը յիշենք նախ, թէ ինչպէս նեստորական ա ղբիւրներ Խոսրովի 23-րդ տարին կը յիշեն, որ է ըսել 612/3 տարեշրջանը (ՅԱՐ. 153), նոյնպէս ուրիշ աղբիւրներէ յստակօրէն կը քաղուի միւս թուականը՝ Երուսաղէմի գերութեան պարագայով։ Զաքարիայ պատրիարքի ներկայութիւնը այնպիսի նշանաւոր եղելութիւն մըն է, որ չէր կրնար ոչ կեղծիքի եւ ոչ թիւրիմացութեան ներքեւ իյնալ։ Նեստորականներու յիշած ժողովը, Մարաստանի մէջ տեղի ունեցած մասնաւոր գումարում մըն է (ՅԱՐ. 151), մինչ բուն Պարսից ժողովը Պարսից մայրաքաղաքին մէջ, ի դուռն արքունի (ՍԵԲ. 189), եւ ամէն կողմերէ հրաւիրուած եպիսկոպոսներով կազմուած (ԹՂԹ. 218), լիակատար գումարում մըն է։ Մարաստաանի մէջ տեղի ունեցած գումարման նպատակն է՝ Նեստորականաց կաթողիկոս ընտրելու րագելքը վերցնել (ՅԱՐ. 149), մինչ Պարսից ժողովին պատմութեանը մէջ, ներկայ էր անդ անուանեալ կաթողիկոսն Նեստորականաց (ՍԵԲ. 191), եւ ինքն հայրապետն իսկ յառաջ մատուցեալ կը խօսէր (ՍԵԲ. 190)։ Մարաստանի գումարման նպատակն էր Նեստորականաց աթոռին պարապութեան վերջ դնել, եւ անոնց դէմ եղած ամբաստանութիւնները ցրել, մինչ Պարսից ժողովին նպատակն է Պարսկաստանի քրիստոնեաներուն մէջ տիրող երկպառակութիւնը վերջացնել, եւ երկրին խաղաղութեան նպաստել (ՍԵԲ. 189)։ Հետեւաբար Մարաստանի գումարումին արդիւնքը եղաւ որ կաթողիկոս ընտրելու արտօնութիւնը տրուեցաւ, եւ Նեստորական իրաւունք ունեցան կարծելու թէ իրենք յաղթեցին։ Սակայն Ուղղափառներու եւ Նեստորականներու վէճերը չվերջացան, թերեւս աւելի ալ զայրացան, եւ Խոսրով կրցաւ ըսել. Լսեմ թէ երկու կողմանք են քրիստոնէիցն, եւ մին զմիւսն նզովէ, զի՞նչ համարին իրաւացի. արդ միաբանութամբ ժողովեսցին ի դուռն արքունի, զի զուղիղն հաստատեսցեն եւ զթիւրն մերժեսցեն (ՍԵԲ. 189)։ Խոսրով կերպով մը քրիստոնեայ կայսրներուն դերը կը ստանձնէ, եւ ընդհանուր ժողովի մը կը յանձնէ դաւանական վէճերու որոշումը։ Իսկ այս գործը շատ տարբեր է կաթողիկոսի ընտրութեան արգելքը վերցնելու խնդիրէն։

« 437. Նեստորականաց Գործերը   |   439. Պարսից Ժողովը »
© Gratun.org