Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Ա. Աղբաթանեցի

440. Աբրահամի Մահը

Հայերուն այդ ժողովին մէջ գլխաւոր դեր չունենալը նկատողութեան արժանի է, մանաւանդ որ Հայ Եկեղեցւոյն նախանձայոյզ պաշտպան՝ Սմբատ Բագրատունին, ժողովին կառավարող եւ հսկող ոստիկան էր։ Հայոց աթոռը, բոլոր Պարսկական թագաւորութեան մէջ, առաջին եւ բարձրագոյն հոգեւոր իշխանութիւնն էր, եւ արքունիքն ալ կը ճանչնար եւ կը յարգէր անոր կարեւորութիւնը։ Միայն երկու եպիսկոպոսներ դիպեցան անդ, որոնք վասն բռնութեան աշխարհին էին արձակեալ զի ծանուսցեն թագաւորին (ՍԵԲ. 190), որ է ըսել թէ ոչ ժողովին ներկայ ըլլալու, այլ տեղական գործերու համար պատգամաւորութիւն մըն էր։ Երկու եպիսկոպոսներէն մէկն է Մատթէոս Ամատունեաց եպիսկոպոսը, զոր արդէն գործի վրայ տեսանք Աղուանից գրուած թղթոյն առթիւ (§ 428), իսկ միւսն է Կոմիտաս եպիսկոպոս Մամիկոնէից կամ Տարոնոյ։ Արդ Կոմիտաս, որ իբրեւ Մամիկոնէից եպիսկոպոս ժողովին ատեն Պարսկաստան կու գայ, Պարսկաստանէ չդարձած ընդարձակ թուղթ մը կը ներկայացնեէ ժողովին վասն հաւատոյ, եւ անոր մէջ կը յայտնէ, թէ յաջորդեցայ ի կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծաց (ԹՂԹ. 218)։ Այդ տեղեկութիւններէն պիտի քաղենք պատմութիւնը, քանի որ աւելի բացայայտները չունինք։ Ամենէն մեծ դժուարութիւնն է Աբրահամ կաթողիկոսի մահուն թուականը ճշդել, որպէսզի անկէ անցնինք նոր կաթողիկոսի ընտրութեան։ Այդ ամէն պատմագիրներ եւ գաւազանագիրներ, որոնցմէ 15-է աւելի յատկապէս քննած ենք, ամէնքն ալ առանց բացառութեան 23 տարի կու տան Աբրահամի, եւ 607-էն հաշուելով 630-ին կը տանին նորա կաթողիկոսութեան վերջը, մինչ մենք հազիւ թէ 616-ին հասած ենք պատմական ժամանակագրուեթամբ եւ ահա նոր կաթողիկոսի մը անունը կը գտնենք դիմացնիս։ Պատմագիրներու համաձայնութիւնը զօրաւոր փաստ կը նկատուի, եւ մենք ալ զայն սիրած ենք եւ կը սիրէինք յարգել, եթէ ժամանակագրութեան խստապահանջ փաստը չպարտաւորէր պատմագիրներու եւ գաւազանագիրներու տուած թուականը մէկ կողմ թողուլ, եւ եղելութեանց պահանջին հպատակելով գոնէ 615-ին վերջերը վախճանած ըսել Աբրահամ Աղբաթանեցի կաթողիկոսը։ Թէ ինչպէս տեղի ունեցած է սխալին ծագումը, կամ թէ ինչպէս կրցած է այն միօրինակ ձեւը տարածուիլ, հետազօտել աւելորդ է։ Ինչպէս Աբրահամի կաթողիկոսութեան սկիզբը, նոյնպէս Կոմիտասի ալ կաթողիկոսութեան սկիզբը պատմականօրէն հաստատուած են, եւ երկուքին միջոց ժամանակէն աւելի պաշտօնավարութիւն չենք կրնար տալ Աբրահամի։ Աբրահամ գործունեայ եւ որոշ կամքի տէր անձ մը կը տեսնուի, որ ամենէն տագնապալի միջոցի մէջ աթոռ բարձրացաւ եկեղեցւոյն երկպառակ վիճակը դարմանելու, եւ վարատեալ հօտ մը հովուելու։ Մէկ կողմանէ Վրաց բաժանման մէջ ցուցուցած արի եւ անվկանդ հաստատամտութիւնը, միւս կողմէն Յունաց բաժնին եպիսկոպոսները միաբանելու, եւ Աղուանից բաժանման առաջքն առնելու համար սիրաշահութիւնները, կը ցուցնեն ժամանակին պարագաներու վրայ իշխելու, եւ իւրաքաչիւր եղելութիւնը իր էութեան մէջ կշռելու կարողութիւն մը, եւ արժանի կ՚ընեն իր անունը նշանաւորագոյն կաթողիկոսներու հետ դասելու։ Մահուան պարագաները, եւ թաղման տեղը յիշուած չեն։ Ասոնք Դըւնայ մէջ տեղի ունեցած են աներկբայաբար։ Տարիքն ալ շատ ծերացած չ՚երեւիր։ Մովսէս կաթողիոկոս օրով յիշուած չէ, եւ տեղապահութեան միջոցին կը սկսի երեւիլ, եւ իր գործելու կերպերն ալ ժիր տարիքի նշանները կը յայտնեն։

« 439. Պարսից Ժողովը   |   441. Ընտրութիւն և Նախընթաց »
© Gratun.org