Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

442. Հաւատոյ Գիրը

Կոմիտասի Տիզբոն եղած ատենէն կը սկսի իր հայրապետական իշխանութիւնը գործածել, Հաւատոյ Գիր մը կամ ուղղափառ դաւանութեան ընդարձակ բացատրութեան մը ներկայելով Պարսից ժողովին, զոր քանիցս յիշեցինք։ Կոմիտաս անոր մէջ ինքզինք բացարձակապէս Կաթողիկոս Հայոց չի կոչեր, այլ կը ստորագրէ, որ յաջորդեցայ ի կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծաց (ԹՂԹ. 218), որ աւելի ընտրեալ կաթողիկոս իմաստուն ունի, ինչպէս մենք այսօր մեր ճշդաբանութեամբ պիտի գրէինք։ Ասոր պատճառ կը նկատենք, որ ազգային ընտրութենէ եւ պետական հաստատութենէ ետքը նուիրական արարարողութեան կա օծման ալ պէտք ունէր, որպէսզի կանոնաւորապէս կաթողիկոս ըսուէր։ Հաւատոյ գիրին շարժառիթը կը բացատրէ ըսելով, թէ ի խնդրոյ ձերմէ, հրամանաւ տեցանր ետու զյետկարս զայս (ԹՂԹ. 218)։ Խնդիր ընողներն են Պասրկաստանի եւ Ասորեստանի եպիսկոպոսները, որոնցմէ ինը հատը յանուանէ կը յիշուին (§ 429), եւ որոնց կ՚ուղղուի խօսքը, թէ, խնդրիցէք զհաւատ քրիստոսասէր Հայոց, որք ի դրան արքունի հասեալ կայիք, այսինքն մայրաքաղաքի մէջ հաւաքուած էիք։ Իսկ հրաման տուող տեարք, պէտք է իմացուին քրիստոնեայ նախարարներ, որովհետեւ կը գրէ, թէ յետկարը տուած է առաջի նախարարաց Հայոց եւ այլ ազգաց ազգաց քրիստոնէից, որք ի դրան արքունզի հասեալ կային, մանաւանդ առաջի մեծի տանուտեառն Խոսրովշնում կոչեցելոյ, որոյ ճանաչիւր անուն Սմբատ, յազգէ Բագրատունեաց (ԹՂԹ. 218)։ Այդ բացատրութիւնը հնար չէ իմանալ, իբր այն թէ պէտք եղած ըլլայ իր ուղղափառութիւնը դաւանիլ, որպէսզի կաթողիկոսութիւնը հաստատուի, որովհետեւ ժողովական եպիսկոպոսներ զհաւատ քրիստոսասէր Հայոց ուզած էին գիտնալ, այսինքն Հայոց Եկեղեցւոյ վարդապետութիւնը։ Նախարարներն ալ, որք ժողովին կը մասնակցէին, տարբեր նպատակ չէին կրնար ունենալ։ Բաց սատի ով որ հաւատոյ դաւանութիւն պիտի տայ, համառօտ բանաձեւ մը կը ստորագրէ, ինչպէս Աբրահամի ընտրութեան առթիւ փոխանակուած ձեռնարկները (ԹՂԹ. 149), մինչ Կոմիտասի հաւատոյ գիրը կընդարձակ վարդապպետութիւն մըն է, ուր յառաջ կը բերուին Ս. Գրոց եւ ժողովոց վկայութիւնները, եւ կ՚աւանդուին հայրապետական յորվորներ, որոնց մանրամասնութեանց մտնել պէտք չենք տեսներ, որովհետեւ քիչ ու շատ ծանօթ նիւթերը են, որ ամէն հաւատոյ գիրերուն մէջ կը գտնուին։ Կոմիտասի յայտարարութիւնը ընդարձակ ցուցակ մը ունի նզովուած աղանդաւորներու, որոնցմէ 25 եւ աւելի անուններ կը յիշէ, եւ այս կարգին են եւս Եւտիքոս, Սեւերոս, Գայինոսեանք, եւ Քաղկեդոնի ժողովը։ Աներկբայ է, որ Հայոց Եկեղեցւոյ դաւանութիւնը, նոյն եկեղեցւոյ պետին բերնով բացատրուած, մեծ ծանրակշռութիւն ունեցաւ Տիզբոնի մէջ գումարուած Պարսից ժողովին որոշմանց վրայ, ինչպէս որ իր կարգին ակնարկեցին (§ 438

« 441. Ընտրութիւն և Նախընթաց   |   443. Պաշտօնին Տեւողութիւնը »
© Gratun.org