Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

444. Հերակլի Պատերազմենրը

Կոմիտասի կաթողիկոսութեան ամբողջ միջոցին մը գտնենք Խոսրովը Պասրից եւ Հերակլը Յունաց արքայական գահերուն վրայ։ Առաջին տարիներու մէջ կը շարունակեն Յունաց երկիրներու վրայ Պարսից յարձակումները, եւ գլխաւորապէս Ասորւոց եւ Փոքր Ասիոյ գաւառներէն, որ պատերազմի դաշտ կ՚ըլլան, որով Հայաստանի թէ Պարսկական եւ թէ Յունական բաժինները համեմատական հանդարտութիւն կը վայելեն, չմոռանալով յիշել որ Յունական բաժինն ալ ստէպ Պասրիկներէն գրաւուած էր։ Հերակլ կը շարունակէր իր նախադասած ընթացքը, այն է խաղաղական միջոցներով եւ վստահութիւն ներշնչելով՝ Խոսրովին սիրտը շինել, եւ տանելի պայմաններով հաշտութիւն հաստատել։ Սակայն ելքը իր նշատակին չէր համապատասխաներ, ընհակառակն Խոսրովի խրոխտանքը կը զօրանար, եւ կայսրութեան մէջ ալ գանգատներ կը շատնային Հերակլի թուլութեան եւ տկարութեան վրայ։ Վերջապէս Հերակլ ալ կը համոզուի իր քաղաքականութեան անօգուտ լինելուն, եւ կը ցնցուի Խոսրովի նամակէն, որ քրիստոնէութիւնն ալ կ՚անարգէր, զինքն ալ կը նախատէր (§ 436)։ Զինուորական մեծամեներու հհետ, եկեղեցականներն ալ ձայն բարձրացուցին Սարգիս պատրիարքի գլխաւորութեամբ եւ վերջապէս բոլոր զօրութեամբ պատերազմի ելլելու որոշումը տրուեցաւ։ Հերակլ ուզեց անձամբ ստանձնել պատերազմին հրամանատարութիւնը, եւ կայսրութեան աթոռակցութիւնը եւ խնամակալութիւնը յանձնեց իր որդւոյն Կոստանդինի, զինուորական պատրաստութիւնները լրացուց, եւ 622-ին Զատիկը տօնեց Ապրիլ 4-ին, եւ միւս առտուն Բիւզանդտայէ Քաղկեդոն անցաւ բանակաին հրամանատարութիւնը ստանձնելու, մինչ նաւային տորմղն ալ բանակ մը կը փոխադրէր Կիլիկիոյ ծոցը, Պասրիկ գունդերը ետեւէն պատելու համար։ Հերակլ առաջին անգամ Յունական Հայաստանէն վանեց Պարսիկներուն արշաւանքները եւ այնտեղ ձմերեց, մինչ հարաւային բանակը Պարսկիները կը վանէր Երուսաղէմէ, Դամասկոսէ եւ Անտիոքէ։ Միւս տարին 623-ին, Հերակլ պատերազմը նորոգեց, մտաւ Մարաստան եւ Ատրպատական՝ Դուինի եւ Նախիջեւանի ճամբով, գրաւեց Գանձակ, եւ աւերեց նուիրական կրակին կամ Հրատ Վշնասպի բագինը (ՍԵԲ. 15-45), բայց նորէն ետ դարձաւ ձմերելու համար։ Պատերազմները աւելի սաստկացան 624-ին, Հերակլ Տրապիզոնէ սկսելով Վրաց եւ Աղուանից երկիրը, եւ Հայոց Փայտակարան եւ Արցախ նահանգներու մէջ նշանաւոր յաղթութիւններ տարաւ Պարսիկներու վրայ։ Բայց միւս տարին, 625-ին, Խոսրով նոր գունդերով պատերազմը նորոգեց, Շահրվարազ Խոռեամ եւ Շահէն Պատգոսապան զօրավարներու ձեռք երկու մեծ բանակներ տուաւ, որ պատերազմը կայսրութեան երկիրները փոքադրեն, եւ Հերակլը երկու կողմէն մէջտեղ առնելով անգործ ընեն, եւ ուղղակի Բիւզանդիոնի վրայ քալեն։ Հիւսիսաբնակ Աւարներու հետ ալ դաշնակցութիւն հաստատեց, որպէսզի Եւրոպակողմէն կայսրութեան վրայ իջնեն։ Հերակլ պէտք եղաւ երեք տեղ միանգամայն պատերազմը մղել, բանակ մը Բիւզանդիոնը պիտի պաշտպանէր Շահրվարազի դէմ, ուրիշ մը Կիլիկիոյ կողմերը Շահէնը, պիտի կասեցնեէր, երրորդը ուղղակի Խոսրովի դէմ պիտի քալէր նոյնիսկ Պարսկաստանը նեղի դնելու համար։ Հերակլի նպատակկը յաջողեցաւ. Շահրվարազ չյաջողեցաւ Բիւզանդիոնի վրայ, ձմեռը Բիւթանիոյ մէջ անցուց, եւ 626-ին գարնան պարտաւորուեցաւ Պարսկաստան դառնալ Խոսրովի հրամանով։ Շահէն ալ չկրցաւ դիմադրել Յունական բանակին, որուն կը հրամայէր Թէոդորոս՝ Հերակլի եղբայրը եւինքն ալ սպաննուեցաւ։ Հերակլ, իրեն օգնական ունենալով բոլոր հայագունդերը, եւ Կովկասաբնակ Խաղզիրները, ամէն կողմ յաջողութիւն գտաւ Պարսիկներուն վրայ, որուք 626-ի վերջերը իրենց երկրին պաշտպանութեան պարտաւորուեցան, որովհետեւ Հերակլ ուզեց վերջին հարուածը տալ ուղղակի Տիզբոնի վրայ քալելով։ Պարսիկներ մեծ ճակատամարտի խմբուեցան, Զաբ գետի հովին մէջ, Նինուէի մօտերը, ուր վերջնական յաղթութիւն մը տարակ Հերակլ 627 Դեկտեմբեր 12-ին, եւ այլեւս բաց էր Պարսկաստանը եւ ազատ Տիզբոնի ճամբան (ԼՊԱ. 498)։

« 443. Պաշտօնին Տեւողութիւնը   |   445. Քաղաքական Կացութիւն »
© Gratun.org