Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

445. Քաղաքական Կացութիւն

Հերակլ այս յաղթութենէն օգտուեցաւ Պարսկաստանը աւերելու եւ աւարելու, երբ Խոսրով պարտաւորուեցաւ քաղաքէ քաղաք փախստական հեռանալ։ Հերակլ նոյնիկս Տիզբոնի արքունի ապարանքը կրակի տւաւ (ՍԵԲ. 150)։ Խոսրով խելայղեալ, իր նախարարներուն դէմ կը խստանար, իբրեւ պարտութեանց պատասխանատու, որոնք զայրանալով անոր դէմ դարձան, զինքը փակեին Վեհակաւատի մէջ (ՍԵԲ. 150), որ կոչուած է նաեւ Վեհարտաշիր (ԿԱՂ. Ա. 255) ւամ Սակարտա (ՄԻԽ. 297), եւ թագաւոերացուցին անոր Կաւատ Շիրոյ որդին, որ իրեն հօր դէմ դարձող նախարարներուն գործակիցն էր։ Կաւատ փնտռել տուաւ հայրը, որ թաւուտ անտառի մէջ պահուըտած էր, եւ իբրեւ երկրին աւերածին պատասխանատու, զայն սպանել հրամայեց, եւ պատճառանք ստեղծելով թէ խռովութիւն յարուցանեն, բոլոր իր եղբայրներն ալ հրամայեց մեռցնել, եւ սպանին զամենեսին ի միում ժամու արս քառասուն (ՍԵԲ. 151)։ Նոյն ատեն ազատ արձակել տուաւ այն բազմաթիւ բանտարկեալները, զորս Խոսրով լեցուցած էր Այուշ բերդը (ԿԱՂ. Ա. 256) քաղաքական ամբբատսանութիւններով։ Այսպէս վերջացաւ Խոսրով Բ. Պարուէզի 38-ամեայ թագաւորութիւնը, որ շատ մօտեցաւ Երկարակեաց կոչուած Խոսրով Ա. Անուշրվանի 49-ամեայ թագաւորութեան։ Խոսրով Պարուէզ Պարսից թագաւորութիւնը ամենափառաւոր գագաթնակէտին հասցնելէն ետքը, յաջողութենէն զեղծանելով, զայն յետին անկմա մէջ թողուց, անանկ որ իր յաջորդը եւ Պարսից նախարարները, անպայման հաշտութիւն խնդրելու պարտաւորուեցան, եւ Ռաշ նախարարը պատգամաւոր ղրկեցին։ Հերակլ յոգնած ու պարտասած՝ չդժուարացաւ առաջարկին հաւանիլ, եւ իր կողմէն Յուստատ իշխանը ղրկեց Կաւատի, եւ հաշտութիւնը կնքուեցաւ, պատերազմներէն առաջուան գրութիւնը եւ սահմաննրը վերանորոգելով (ՍԵԲ. 192), եւ Հերակլ յաղթական փառքով Պոլիս դարձաւ։ Այդ խաղաղութիւնը տեղի ունեցաւ 628-ին, Կոմիտասի մահուան տարին։ Քաղաքական կացութիւնը կանխեցինք պատկերացնել, որպէսզի դիւրին լինի իմանալ Կոմիտասի կաթողիկոսութեան ժամանակը։ Երկու բոլորովին տարբեր մասերու կրնանք փաժնել զայն. առաջինը 616-էն 622, շուրջ վեց տարուան միջոց մըն է՝ համեմատաբար խաղաղ եւ հանդարտ, եւ այս մասին մէջ կատարուած են, որչափ ինչ Կոմիտասի արդիւնաւորութեան մասին յիշատակներ ունինք, գործունէութեան զանազան ճիւղերու մէջ։ Իսկ երկրորդ մասը, 622-էն 628, դարձեալ վեց տարուան միջոց, յորում Հայաստան տակնուվրայ էր, ամէն կողմէն պատերազմ ու կոտորած, խառնակութիւն ու շփոթութիւն, Պարսիկ եւ Յոյն բանակներու կոխան, նոյնիսկ Դուինը յարձակմանց եւ դրաւմանց ենթակայ։ Հետեւաբար չէր կրնար սպասուիլ, որ կաթողիկոսը այդ միջոցին որեւէ գործունէութիւն ու արդիւնաւորութիւն ունենար։ Միայն թէ նկատողութեան արժանի է, որ Հայերուն ուղղութիւնը այդ միջոցին յունականին համակիր եւ նպաստաւոր եղաւ, եւ հայգունդ զինուորականութիւնը յունական բանակին կողմը գտնուեցաւ, եւ անիկա զօրացուց, ինչ որ զարմանալի չէ, քանի որ յաջողութիւնը միշտ Հերակլի հետ էր։ ՀԱյ գունդերուո մասին որոշ թիւեր եւ որոշ զօրավարներ յիշուած չեն, եւ այդ միջոցին խօսուած անձը Մժէժ Գնունին է, որ Յունական Հայաստանին սպարապետն էր, եւ բոլոր Հայ գունդերուն ընդհանուր հրամանտարը նկատուեցաւ։ Այսպէս ժամանակին պատկերը ընդհանուր գիծերով տալէ ետքը, անցնինք Կոմիտասի ձեռքով կամ Կոմիտասի ժամանակ կատարուած եկեղեցական գործերը պատմել։

« 444. Հերակլի Պատերազմենրը   |   446. Ասորի Եպիսկոպոսներ »
© Gratun.org