Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

448. Զանազան Շինութիւններ

Կոմիտասի անունին աւելի հռչակ տուող գործերը իր շինարար ձեռնարկներն են, այնպէս որ Միխայէլ կրցած է Շինող անունը տալ Կոմիտասի (ՔԱՀ. 36)։ Արդէն, յիշեցինք (§ 424), թէ Դուինի Ս. Գրիգոր եկեղեցւոյն շինութիւնը, զոր սկսած էր Սմբատ Բագրատունի Պարսկաստան մեկնելէն առաջ, ոյն ատեն չէր լրացած, եւ ոչ ալ Աբրահամի կաթողիկոսութեան միջոցին լրացաւ, եո Կոմիտասի մնաց նոյն շինութիւնը աւարտել (ՍԵԲ. 123)։ Անկէ ետքը Կոմիտաս ուզեց Էջմիածնի կաթողիկէն ալ նորոգել, որ Վահան Մամիկոնեանի ժամանակ Ղազար Փարպեցիի ձեռքով կատարուած նորոգութենէն ետքըթ (§ 327), բաւական վնասուած էր, մանաւանդ երբ աթոռն ալ Դուին փոխադրուեցաւ եւ Վաղարշապատ լքուեցաւ։ Անշուշտ վերջին պատերազմենրու միջոցին ալ նորանոր աւերումներ ունեցաւ, բանակներուն անցուդարձին ճամբուն վրայ գտնուելով։ Կոմիտաս խախտուած պատերը նորոգել տուաւ, փայտակերտ մասերը վերցնելով քարուկիրով փոխանակեց, եւ յատակն ալ քարայարկ նորոգեց (ՍԵԲ. 141)։ Էջմիածնի կաթողիկէին փայտակերտ ըլլալը կամ փայտակերտ մասեր ունենալը՝ Փարպեցիի նորոգութեան ատենէն ալ յիշուած էր, եւ այստեղ Կոմիտասի նորոգութեան առթիւ ալ կը յիշու։ Հետեւաբար դժուար կ՚ըլլայ անոր նախնական շինուածին վրայ ճիշդ գաղափար կազեմլ։ Եթէ այժմեան շինուածը զննուի, յայտնի կը տեսնուի որ շինութեան եւ արուեստի զանազան ոճեր կը յաջորդեն անոր վրայ, բայց ամենէն ներքեւինը մեծամեծ կոփածոներով շինուած է, եւ հիմերն ալ շատ խոր են, որ փայտակերտի դաղափարը բնաւ դեն զարթուցաներ։ Գուցէ փայտակերտները յարակից մասեր են, որոնք հետզհետէ կաթողիկոս, Վաղարշապատի կաթողիկէին գմբէթը միայն փայտայարկ եղած կ՚ըսէ, եւ զայն քակելով գեղեցկայարմար եւ չքնաղատես կոփածոյ քարամբք շինուած (ՅՈՎ. 96), որով այժմեան մեծ գմբէթը Կոմիտասաշէն կը պարտաւորուինք ճանչնալ։ Վաղարշապատի կաթողիկէին նորոգութեանց հսկողն եղած է Յոհանիկ վանահայրը (ՍԵԲ. 141)։ Բայց աւելի նշանաւոր շինուածը եղած է Հռիփսիմեանց տաճարը, հետեւանք իր սկզբնական պաշտօնին, Ս. Հռիփսիմէէի փոկակալութեան, որ հարկաւ իր սիրտին հին բաղձանքը եղած է։ Կոմիտաս հինը բոլորովին քակած է, այն որ Սահակ Պարթեւէ շինուած կ՚ըսուի (ՍԵԲ. 140), եւ որ պէտք է երկրորդ շինութիւն նկատուի Լուսաւորչի նախնական շինութենէն ետքը (§ 57)։ Սահակաշէն տաճարը կարի ցած եւ մթին (ՍԵԲ. 140) ու խրթին եւ փոքրատեսակ (ՅՒՎ. 96) եղած է, իսկ Կոմիտասաշէնը հրաշատես եւ վայելուչ եւ նազելի եւ պայծառ կը կոչուի (ՅՈՎ. 96), որտակաւին կը մնայ նոյնութեամբ, եւ իրօք ալ գեղեցիկ շինուած մըն է, ոչ այնչափ ընդարձակ, այլ իրեն յատուկ ճարտարապետական ոճ մը ունի, յատակէն մինչեւ գագաթը միապաղաղ գմբէթը մը ձեւը ներկայելով։

« 447. Կոմիտաս և Մոգեստոս   |   449. Հռիփսիմեանց Նշխարքը »
© Gratun.org