Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

449. Հռիփսիմեանց Նշխարքը

Հռիփսիմեանց վկայարանը նոյն իսկ Հռիփսիմէի եւ ընկերաց մասունքներուն վրայ շինուած կը գիտցուէր, սակայն գերեզմանը յայտնի մէջտեղ չէր երեւեր, այլ այն ծածկուած էր վկայարանի հմիերուն մէջ։ Հին վկայարանին քակուելուն առթիւ հիմին պատերուն մէջէն դուրս ելաւ Հռիփսիմէի շիրիմը, եւ կաթողիկոսն ինքնին փութաց անձամբ քննել եւ զննել զայն, եւ տեսաւ որ տապանը կը կրէր Գրիգորի եւ Սահակի կնիքները, որ ըսել է թէ Լուսաւորիչը կնքելով զետեղած էր վկայուհիներուն մարմինները, եւ Սահակ ալ իր կնիքը աւելցուցած էր վրան։ Կոմիտաս ալ չհամարձակեցաւ անոնց կնիքները խախտել ու բանալ, եւ իր կնիքն ալ վրան աւելցուց, որով երից հաւատարմաց երրորդ մատանեօք վաւերացուած եղան Հռիփսիմէի մասունքները (ՍԵԲ. 14)։ Այժմս սրբուհիին տապանը կը գտնուի տաճարին գետնափորին մէջ, ուր կը մտցուէր գրեթէ սողոսկելով ցած ու նեղ անցքէ մը, եւ անկէց անդին կը բացուէր փոքրիկ սենեակ մը, ճիշդ տաճարին խորանին ներքեւ, որուն շուրջը կը գտնուին խոշոր տապանաձեւ քարեր, ու անոնց ներքեւ կը ճանչցուին Հռիփսիմէի եւ ընկերներուն ոսկորները։ Այս ձեւն ունէր երբ մենք ալ այցելեցինք, այլ այժմ ձեւը փոփոխուած է վերջին ատեննր կատարուած կամահաճ նորոգութիւններով։ Ոսկորներու գոյութեան մասին լոկ աւանդութիւնն էր ընկալեալ փաստը, սակայն ԺԷ. դարուն սկիզբը երկու Լատին կրօնաւորներու փորձած գողութիւնը, իրական գոյութեան նիւթական փաստը տուաւ (ԴԱՎ. 131)։ Կոմիտաս միջոց մը տապանը եթող ի բացեայ վասն գիջութեան որմոյն, որ այս առթիւ ժողովրդական եռանդուն բարեպաշտութեան առարկայ եաղաւ, եւ ետքէն Ամփոփեցաւ ի կայանս իւր, այսինքն պատրաստուած տեղը դրուեցաւ, երբոր լրացաւ ցամաքիլ կրոյն։ Պատմութեան մէջ յիշուած կը գտնենք թէ չափ հասակաի Հռիփսիմէի էր ինն թզաւ եւ չորս մատունս (ՍԵԲ. 140), եւ եթէ թիզը քսան հարիւրորդաչափ հաշուենք, մօտաւորապէս չափ մը եւ ութսունհինգ հարիւրորդաչափ (1, 85) հասակ ունեցած կ՚ըըլլայ կոյսը, որ յոյժ արտակարգ է, բայց բոլորովին անհնար ու տարօրինակ չէ, մանաւանդ որ չէին ալ կրնար հասակը ճշդել եթէ տապանը չբացին։ Թերեւս տապանի չափն է դրուածը, եւ աւելի քան չափ հասակի երանելւոյն, պէտք է կարդալ չափ տապանի երանելւոյն, որ այժմ տեսնուած քարով ալ կ՚արդարանայ։ Այստեղ Վարդան կը յաւելու թէ Գրիգորի հասակն ալ 10 թիզ էր, իսկ Տրդատի հասակն ալ 14 թիզ (ՎԱՐ. 61)։ Կ՚երեւի թէ աւանդութիւնը անձի մը մեծութիւնը, նորա հասակին բարձրութեան վրայ հաստատելով, աստիճանաբար աճեցուցած է անոնց հասակները, հետեւապէս զրոյցէ աւելի կարեւորութիւն չենք կրնար տալ այդ հասակի չափերուն։

« 448. Զանազան Շինութիւններ   |   450. Գրական Արիւնքներ »
© Gratun.org