Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոմիտաս Ա. Աղցեցի

450. Գրական Արիւնքներ

Կոմիտաս յատուկ եւ զգայուն իղձ մը ունեցած է Հռիփսիմէ կոյսի յիշատակին, որ ոչ միայն անոր վկայարանը գեղեցկաշէն վերականգնած է, ոչ միայն անոր աւարտելուն մեծահանդէս նաւակատեաց տօն կատարած է, այլ եւ այդ առթիւ իր սիրտին ու միտքին թռիչը պատկերացնելով յօրինած է Անձինք նուիրեալք սիրոյն Քրիստոսի գեղեցկահիւս եւ չքնաղ շարականը (ԿԻՐ. 30)։ Հայ Եկեղեցին հնագոյն շարականներ ունեցած է անշուշտ, որոնք ցայսօր ալ կ՚երգուին, եւ սակայն անոնց հեղինակները որոշակի չեն ցուցուած, եւ միայն ընդհանուր կերպով իսր Սահակէ մինչեւ Մանդակունի երկարող միջոցին երկասիրութիւնները ընդունուած են։ Կոմիատասի Անձինքը առաջինն է որ պատմական ստուգութեամբ իր հեղինակին անունը կը կրէ։ Այդ շարականը հայկական հին չափով տաղասացութեան պիպարն է, բառերու եւ ոճերու ճոխութեամբը՝ ընտիր հայկաբանութեան օրինակ է, բանաստեղծական արուեստին գերեզանցութեամբ՝ նշանաւոր է, պատմական յիշատակաց անխարդախ հետեւող է, եւ եւեղեցական եւ հոգեւոր օծութեամբը՝ անզուգական քերթուած մըն է։ Եւ եթէ գործէն հեղինակը գուշակել տրամաբանական օրէնք է, Անձինքը բաւական է Կոմիտասի եռանդուն եւ ուսումնական եւ զարգացեալ միտքին բարձրութեան վկայել։ Եւ որովհետեւ եղանակաւորումն ալ քերթուածին զուգընթաց կ՚ըլլար, Կոմիտասը իբրեւ կարող երաժշտագէտ ալ պէտք է ճանչնանք։ Անձինքը երեսունուվեց տուն է, երեսունուվեց հայկակակն այբուբէնին սկզբնատառերով կազմուած, որով իրմէ ետքը այբուբէնի տառերով կազմուած 36 տուն շարակաները Անձինք կոչուեցան ընդհանրապէս։ Հռիփսիմեանց տաճարին եւ Անձինք շարականին թուական կրնանք դնել 618-էն 619 տարին։ Կոմիտասի հաւատոյ գիրն ալ յիշեցին, եւ այս երկուքն են գլխաւորապէս ձեռուընիս եղող Կոմիտասի գրական գործերը, երկուքն ալ ընտիր, մին իբրեւ գրագիտական եւ միւսը իբր աստուածափանական։ Ասոնցմէ զատ գրուածներ ալ ունեցեր է (ՀԻՆ. 425), որոնց վրայ որոշակի տեղեկութիւն չենք գտած (§ 58)։ Իսկ Զրոյցք Կոմիտասայ Հայոց հայրապետի , եւ պատրիարքինԿոստանդնուպոլսոյ (ԹՂԹ. 481) կոչուած գրութիւնը, հնար չէ իբրեւ հարազատ գործ ընդունիլ։ Ինչինչ օրինակներու մէջ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքին անունը Պիւռոս է յիշուած (ՀԻՆ. 425), եւ գրուածին վերջը Կոմիտաս Բիւզանդիա գացած կ՚ենթադրուի (ԹՂԹ. 467)։ Արդ Կոմիտաս երբէք Բիւզանդիա չէ գացած, եւ ժամանակակից չէ կրցած ըլլալ Պիւռոսի, որ 630-ին Սարգիսի յաջորդեց։ Նոյնիսկ այդ զրուցագրութեան նիւթերը շատ աւելի ետքը մէջտեղ նետուած խնդիրներ են, եւ յետին ժամանակաց գրող մը կեղծեալ անուններով գրուած մը մէջտեղ հանած է։

« 449. Հռիփսիմեանց Նշխարքը   |   451. Ուսումնական Ջանքեր »
© Gratun.org