Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Քրիստափոր Բ. Ապահունի

455. Ընտրութիւն և Նախընթաց

Կաւատ Շիրոյ հազիւ թէ գահ բարձրացաւ, եւ Հերակլի հետ խաղաղութիւնը կնքելով հին հայալ հրկաւ զինքը կը յաջալերէր յուանկան կառավարութեան հոգ տանիլ եւ օգտակարագոյն սեպեց Հայու մը յանձնել պաշտօնը, որպէսզի բնակչութեան սիրտը շահի, եւ երկրին շինութիւնը գիւրացնէ։ Սմբատ Բագրատունի Խոսռրովշնումի յիշատակը դեռ յարգի եւ պատկառելի էր Պարսից միտքին, թէպէտ Սմբատ 627-ին վախճանած էր եւ մարմինն ալ Կոգովիտ գաւառի Դարոյնք աւանը ի բնիկ հանգստարանսն բերուած էր (ՍԵԲ. 109)։ Բայց կար Վարազտիրոց որդին, որ հօրը կենդանութեան ատնեէն արքունի պաշտօններու մէջ յառաջացած էր, եւ պատերազմենորւ ժամանակ ալ շարունակած էր պատուոյ դիրք վայելել, եւ հօրը ժառանգը կը նկատուէր ձիրքերով եւ արժանիքով ալ։ Կաւատի ընտրութիւնը կը դիւրանար այս կերպով, եւ Վարազտիրոց Բագրատունի Հայաստանի մարզպան նշանակուեցաւ, եւ անմիջապէս գործին գլուխը անցաւ, եւ խնդութեամբ ընկալան զնա ամենայն աշխարհին Հայաստանեայց (ՍԵԲ. 153), զի Հայ մըն էր, Սմբատի զաւակն էր, եւ արժանեաց ալ տէր ճանչցուած էր։ Վարազտիրոց Հայաստան հասնելով դատարկ գտաւ կաթողիկոսական աթոռը, եւ իբրեւ կարեւորագոյն եւ ստիպողական գործ՝ կաթողիկոսի ընտրութեան ձեռնարկեց։ Ժողով գումարեց ըստ օրինի, եւ Թէոդորոս Ռշտունիի պաշտպանութեամբ ընտրուեցաւ, ոմն անապատական յԱբրահամեան տանէ, որում անունն էր Քրիստափոր (ՍԵԲ. 154)։ Այսպէս կը ներկայացնէ Սեբէոս նորընտիր կաթողիկոսը։ Պատմաբանն ալ Քրիստափոր ոմն յԱբրահամեան տանէ կ՚ըսէ (ՅՈՎ. 97)։ Բայց Ասողիկ աւելի պատուաւոր կերպով կը կոչէ. Տէր Քրիստափոր ազատ յԱբրահամեան բարձէն յԱպահունեաց գաւառէն (ԱՍՈ. 88), եւ ի յազատ տանէ ըլլար Օրբէլեան ալ կը հաստատէ (ՕՐԲ. Ա. 156)։ Այդ իրարմէ տարբեր տեղեկութեանց մէջ Քրիստափորի նախընթացը ճշդելու համար, նախ կը դիտենք որ ծննդավայրը յիշուած չէ, եւ լոկ նախարարութեան անունով Ապահունեաց գաւառէն ըսուած է, որ մեր տեսութեամբ նախարարական ազգատոհմէ ըլլալը կը ցուցնէ, ինչ որ կը հաստատուի յազատ տանէ խօսքովն ալ։ Իսկ Աբրահամեան բարձ ալ ըսուած է, որ կը ցուցնէ թէ Ապահունեաց տոհմին Աբրահամեան ճիւղէն էր։ Հետեւապէս մտացածին գիւիտ մըն է կարծել, թէ Աբրահամեան ըսուելուն պատճառը՝ Աբրահամ կաթողիկոսի ազգական պիտի իմացուի (ՉԱՄ. Բ. 327), եւ մինչեւ իսկ Աբրահամ եկեղեցականութենէ առաջ աշխարհք մտած եւ հայր եղած ըլլայ (ԱԿԻ. 149)։ Բաւական էր նկատել, որ Աբրահամ Ռշտունի էր, իսկ Քրիստափոր՝ Ապահունի։ Մեր կարծեօք պէտք չէ իսկ Քրիստափորը պարզ անապատական մը եղած կարծել կաթողիկոսութենէ առաջ, վասնզի ոչ միայն սովորութիւն էր միշտ ընտրելագոյն եպիսկոպոսներուն մէջէն առնել կաթողիկոսը, այլեւ պարագաները չէին ներեր անփորձ անապատական մը գործի գլուխ անցընել. ուստի մենք ճշմարտանման կը կարծենք Քրիստափոր Ապահունի կաթողիկոսը նոյնացնել Քրիստափոր Ապահունեաց եպիսկոպոսին հետ, որ Աբրահամ կաթողիկոսի հետ ստորագրած է Աղուանից թուղթը (§ 428), որով գործերու հմուտ եւ կարող անձ ալ ցուցուած է։ Իսկ անապատական կոչումը, որ իրեն տրուած է Սեբէոսէն, հետեւանք է Քրիստափորի վերջին կեանքին, եւ քիչ մըն ալ խստակրօն կենցաղին եւ խստաբարոյ զգացումներուն։

« 454. Կոմիտասի Մահը   |   456. Բնաւորութիւնն ու Ընթացքը »
© Gratun.org